Blog Verkiezingen Suriname (8): ‘Allen tegen één’

[PODCAST 8] – Met haar intentieverklaring om een regering te willen vormen met alle partijen behalve de VHP neemt Jennifer Simons (NDP) een gewaagde stap. Nog nooit wilden zo veel verschillende partijen met uiteenlopende kenmerken samen in een Surinaamse regering stappen. De voornemens van de zes zijn groot, maar wat hen echt bindt is ‘allen tegen één’. Dat dat kan op termijn voor instabiliteit zorgen.

Op het moment dat de zes partijen achter de schermen werkten aan de intentieovereenkomst was ik met collega Chris Aalberts op het kabinet van vertrekkend president Chan Santokhi, voor een eerder toegezegd interview dat tijdens de campagne werd verschoven tot na de verkiezingsdag. Daarin opteerde hij nog voor een coalitie van zijn VHP met de NDP, maar die bleek er uiteindelijk niet te komen. Een paar uur later sloten de zes andere partijen een pact tegen Santokhi.

Terwijl in het Mercure Hotel de zes partijvoorzitters de verklaring ondertekenden, zaten wij helaas alweer in het vliegtuig, onderweg naar Amsterdam. Toch hebben we van daaruit en hier in Nederland alles meegekregen. De ondertekeningsceremonie kan met recht historisch genoemd worden, alleen al omdat er nog nooit zo’n brede coalitie in Suriname op de been werd gebracht. Natuurlijk is de regering er voorlopig nog niet en gaat het om een intentie, maar de kans dat deze coalitie er komt, is groot.

De afkeer van Santokhi en zijn entourage is onder alle zes de partijen groot. Niet alleen zeggen zij genoeg te hebben van friends and family en zijn regeerstijl, maar ook vertrouwen ze de VHP niet langer. Volgens NPS-voorzitter Gregory Rusland heeft Santokhi hem zelfs het presidentschap aangeboden indien hij met hem een regeringscoalitie zou aangaan. De NPS’er zei tegen ABC dat hij er niet op inging: hij had al afspraken gemaakt met Jenny Simons over het vicepresidentschap. Overigens liet hij in het midden of hijzelf dat zou worden.

Simons sprak van ‘een nieuwe kans’ en ‘een kans om het anders te doen’. Ze wil werken aan een systeem dat de rijkdom en schatten van het land aan alle Surinamers zal toekomen. Ze sprak van eerlijk en goed bestuur, van transparantie, een rechtstaat, goed economisch en financieel bestuur zodat de gewone man goed kan leven. ‘Natuurlijk komen nu de onderhandelingen voor andere zaken, maar we zijn het met elkaar eens over de weg die nu wordt gevolgd.’ Deze lijn wordt onderschreven voor de vijf anderen – NPS, ABOP, BEP, PL en A20.

Netanyahu
Het verbond van ‘allen tegen één’ doet denken aan de situatie die in 2021 in Israël ontstond. Na jarenlang in regeringen te hebben gezeten met premier Benjamin Netanyahu waren vrijwel alle andere partijen hem zat. Zijn autoritaire regeerstijl, geschonden afspraken en diverse corruptiezaken deden hem de das om. Een bonte anti-Netanyahu-coalitie van uiterst linkse tot zeer rechtse partijen kwam op de been, maar hield nog geen jaar stand. De verschillen bleken te groot en ook steunde het kabinet op een krappe meerderheid in de Knesset, het Israëlische parlement. Na vervroegde verkiezingen kwam Netanyahu opnieuw aan de macht.

Hoe het in Suriname zal gaan? Time will tell. Wel is duidelijk dat de ABOP van Ronnie Brunswijk niet langer kan rekenen op het vicepresidentschap. Het feit dat hij op het allerlaatste moment besloot om aan de intentieverklaring mee te doen, kan ook een teken aan de wand zijn. Hoogstwaarschijnlijk blijft de nummer twee van de partij – Marinus Bee – DNA-voorzitter. De vraag is of de ABOP aan het einde van de formatie tevreden zal zijn met de binnengehaalde resultaten.

Daarnaast is er nog de Pertjajah Luhur (PL) van Paul en Bronto Somohardjo. Die partij heeft in het verleden laten zien vaker een onzekere factor te zijn geweest in een regeringscoalitie. Een paar weken voorafgaand aan de verkiezingen stapte de PL uit de regering van Santokhi. Bronto Somohardjo wilde zo een signaal afgeven dat na de verkiezingen een andere regeerstijl nodig is. Nu krijgt hij de kans om dat in een regering te bewijzen. De vraag is of de PL niet opnieuw zal uitstappen wanneer het moeilijk wordt. De partij is immers niet nodig voor de meerderheid.

Toekomst
Het is aan Jennifer Simons om straks als president ‘de boel bij elkaar te houden’ en ervoor te zorgen dat het schip van staat blijft varen, zeker wanneer er nog meer Oil and Gas voor de kust gevonden wordt en mensen zich rijk kunnen gaan rekenen. Dit wordt een regeerperiode waarin nieuwe, belangrijke besluiten moeten worden genomen voor de toekomst. Als partijleider heeft Simons een gematigd en realistisch gezicht te laten zien. Ze wil voor integer bestuur gaan op de inhoud; laat haar dat bewijzen.

En dan is er nog scheidend president Santokhi. Als de ‘een tegen allen-coalitie’ er komt, blijft hij met lege handen achter, zeggen velen. Niet helemaal, want hem wacht een belangrijke taak als leider van de enige oppositiepartij van het land. De VHP zal vanuit de DNA scherp en kritisch moeten zijn op het beleid van deze brede coalitie. Mocht die voor 2030 uiteen vallen, dan kan de partij klaar staan om met de NDP of anderen een nieuwe regering te vormen. Het is aan Santokhi om te besluiten of hij nog vijf jaar als oppositieleider wil doorgaan.

Kemal Rijken

Kemal Rijken is journalist, schrijver, presentator, historicus en politicoloog. Voor de verkiezingen van 25 mei 2025 reist hij af naar Suriname om verslag te doen in een blog op Waterkant.Net. Samen met collega Chris Aalberts maakt hij ‘Verkiezingen in Suriname, een podcast’ waarin ze vertellen van hun bevindingen in het land en op de actualiteit ingaan.

Rijken is werkzaam in Nederland en daarbuiten. Eerder schreef hij verschillende boeken, waaronder ‘Monarchie, koningshuizen in Europa vanaf 1940, geschiedenis, uitdagingen en overlevingskansen’, ‘Eigen Volk’, ‘Van der Laan, biografie van een burgemeester’ en ‘Roma’. Met Aalberts ging hij eerder naar de VS en Duitsland voor dezelfde podcastserie.