Goed haar, slecht haar

28

Door Clark Accord – ‘Mede door slechte ervaringen met chemische haarproducten, zoals de relaxer, gaan steeds meer vrouwen over op natuurlijke kapsels. Ook bij mannen zien we dreadlocks, afros en cornrows, (in banen plat tegen de hoofdhuid gevlochten haar),’ zegt Mireille Liong-A-Kong op de achterflap van haar boek Kroeshaar, wat je moet weten en meer.
Een interessante ontwikkeling die vragen oproept, stelt de schrijfster. Om deze vragen voor de lezer beantwoord te krijgen, neemt Mireille Liong-A-Kong de lezer mee op een tour langs de do en dont’s van het kroeshaar. In de verschillende hoofdstukken komen de eigenschappen en het verzorgen van het kroeshaar aan bod. Ook de legio mogelijkheden van het stylen, zoals vlechten en dreadlocks, passeren de revue. Het ontkroezen, relaxen, van het haar komt in dit boek ook uitgebreid aan bod. Ook de rage van het waven – waarbij vals haar zodanig met het eigen haar wordt verweven dat nauwelijks te zien is dat het om vals haar gaat en dat ook bij Europese vrouwen heel populair is – wordt door Mireille Liong-A-Kong ook onder de loep genomen.
Aan het eind van het boek trakteert de schrijfster de lezer op een lesje ‘anatomie van het haar’.
Toen de uitnodiging voor de presentatie van het boek bij me in de bus viel, belde ik meteen de uitgever voor een leesexemplaar. Een boek over kroeshaar, daar wilde ik het mijne van weten. Een paar dagen later viel het boek bij me in de bus.
Kroeshaar is door de jaren heen vrij stiefmoederlijk behandeld. Door het heersende schoonheidsideaal – volgens de commercie en modebladen lang en sluik haar – wordt dit haartype als not done beschouwd. Het topmodel Naomi Campbell en de Aliah’s en Ashanti’s – zwarte zangeressen -, met waves tot halverwege hun rug, hebben ook aan dit beeld bijgedragen. Als je niet beter wist zou je zweren dat die vrouwen met zulk haar geboren werden.
Fabrikanten van relaxers worden steenrijk, omdat miljoenen zwarte mannen en vrouwen overal ter wereld zich willen ontdoen van hun door de natuur verkregen haren.
Sommige Surinamers spreken nog steeds over goed en slecht haar, waarbij met slecht haar kroeshaar wordt bedoeld. Het is daarom niet verwonderlijk dat meisjes op steeds jongere leeftijd starten met het pijnlijke ritueel van het ontkroezen van hun haren.
Het is een gemiste kans dat het boek slechts ingaat op de uiterlijkheden van deze haarsoort. De kwestie van de identiteit – in hoeverre heeft kroeshaar voor de huidige generatie dezelfde functie als het hoofddoekje voor vele islamitische meisje en is het daarom zo populair – laat ze jammer genoeg onbesproken. Het hoofdstuk over het relaxen had er wat mij betreft niet in gehoeven, of minder uitgebreid mogen zijn. Ook vraag ik me af of de titel kroeshaar als geuzennaam is bedoeld, in plaats van afro-haar.
Met het boek Kroeshaar, wat je moet weten en meer wordt in een behoefte voorzien. Met haar boek – dat op wetenschappelijk onderzoek is gebaseerd – heeft Mireille Liong-A-Kong pionierswerk verricht. Kroeshaar is uit het verdomhoekje gehaald waar het sinds jaar en dag naar verwezen werd.

Clark Accord

- Advertentie -

28 REACTIES

  1. Het is wel zo dat je geen enkele negerin nu ziet met natuurlijke kroeshaar een volle afrobos wat ik perssonlijk heel mooi en gracieus vind. Dit zie ik helaas verdwijnen daar de negerin van nu zich laat verleiden door het dragen van pruiken en ontkroezen en wat ik vooral oerlelijk vindt is het waven van nephaar aan het echte haar.
    De zwarte schoonheidsidealen in usa zijn allemaal gemodificeerde negerinnen ze dragen allemaal een pruik. Een negerin met lang stijlhaar dat is toch zoiets van blanke met een kroeskop. Bij ander volk als men een pruik draagt dan valt het niet op. Maar als een negerin een pruik draagt valt het al kilometers op. Ik mis de volle afrobos wat de negerin kenmerkt en dat is helaas verloren gegaan door troep en pruiken.

  2. Ik ben consulent van een Braziliaanse cosmetica lijn (RACCO) website :www.racco.com.br Speciale shampoo en condicioner (rinse) voor kroes haar ! Alle produkten van RACCO worden gemaakt van natuur produkten uit het Amazone oerwoud . Ook van Aloë ,coco en amandelen ..De haar produkten zijn geschikt voor alle haar soorten ! Het Braziliaanse volk bestaat uit vele rassen !!Cosmetica produkten worden in Brazilie gefabriceerd .. Waarom haar produkten kopen uit Europa en VS terwijl onze zuider buurland gelijkwaardige misschien betere produkten produceerd ?
    Bij belangstelling neem contact : emiliodjango9@hotmail.com

  3. Ik heb geen kroes haar dus niet voor mij bestemd en mijn kind heeft dat ook niet

  4. Passende column, jammer dat vooral zwarte vrouwen zich schamen voor hun door God gegeven haar. Ik hoor zo vaak dat gerelaxed haar gemakkelijker te onderhouden zou zijn.Wat raar dat iets dat van jou is, bij jou past, bij jou hoort, een deel van jou is onhandelbaar zou zijn. We straighten ons haar, bleken onze huid. Allemaal om te kunnen voldoen aan het prototype Westerse vrouw die we niet zijn. Gelukkig zijn er vandaag de dag een behoorlijk aantal zwarte vrouwen en mannen die zijn zoals ze zijn. Die zich prachtig voelen met hun afrohaar in verschillende stijlen. Ik ben er een van.

  5. Blanke vrouwen liggen in de zon, smeren zelfbruiner en gaan naar de kapper voor een weave, extentions of permanent. Chineze vrouwen permanten en gaan naar de dokter voor rondere ogen. Iedereen is ontevreden en dat heeft niets te maken met identiteit maar met ontevredenheid over het uiterlijk. En als je je haar wilt straighten of kroes wilt houden is het jouw keus. En jouw money. Alleen telt: Love yourself. En dat is een issue die onderbelicht is, want zoals rechtie nummer 4 meld: Zij is verheven boven de discussie want haar haar is niet kroes en ze heeft niets te maken met welke discussie dan ook. En dat wil ze laten weten ook dat ze niet bij de ‘zwartjes’behoort. More power to you baby!

  6. Nou ghita,

    Bij alle gelegenheden zoals kwakoe, carnaval heb ik geconstateerd dat alle negerinnen een pruik dragen en dat vind ik persoonlijk heel vernederend omdat ik zelf een negerin ben zie ik dat mijn soort is vervallen tot een nep onwaardige mens zonder trots. Ze geilen op mensen met stijlhaar. Je ziet ook geen reclame over kroeshaar of shampoo enz.

    Bij de blackman hairstyling gaat om het kroeshaar te ontkroezen of te straighten of waven met nephaar of aanmeten van pruiken.
    Vanwaar the f..k de naam blackman hairstyling?
    Kijk hoe trots de andere bevolkingsgroepen trots zijn op hun haar je ziet ze ook niet lopen met een kroeskop pruik.
    Ik zag laatst een dvd van ghabiang boys in suriname tijdens hun optreden in antony nesty
    wel ik zag sommige negerinnen met een blonde kop echt genant. Ik zag ook bosnegerinnen met stijl langhaar het leek wel een bosneger met indiaans haar echt te gek mang echt werie mie boi deng no abie shing. Schaamteloos. Ik ben puriteins en ik laat het ook zien dat ik trots ben op mijn afrobos.
    Nou Ghita ik ben net zoals jij trots om mijn rassoort met onze eigen specifieke kenmerken en dat laat ik ook zien. Ik schaam me diep om mijn soort de gemodificeerde negerinnen.

  7. Ik ben het helemaal met je eens Ghita.
    Vroeger zou en moest je meedoen je wist niet beter, maar tegenwoordig zijn er mooie kapsels voor het kroeshaar. Ik heb ook jaren geleden afstand gedaan van de chemische troep hoor.
    Langleve het kroeshaar. Laatst was ik in Turkeye wel ik leek wel een atrractie heel veel vragen over mijn dreadlocks, op den duur raakte ik wel een beetje geirriteerd. Ze vonden het prachtig en zouden en moesten eraan zitten .
    Maar zelf de Turken kennen het verschil tussen nep en echt haar.
    Maar degene die er zo Europees mogelijk wil uitzien ga vooral je gang.

  8. Gaan we weer de bekende weg op: de ene neger(in) die de andere neger(in) verwijt dat die niet zwart genoeg is vanwege de keuze van uiterlijke kenmerken. Als ik iets nu een neokoloniale houding vindt, is dit zo eentje. Het is een gemiste kans om anderen te diskwalificeren en ze te bestempelen als “ willen ontdoen van hun identiteit”, alleen maar omdat ze de vrije keuze maken zich te kleden en hun haar te dragen zoals zij dat mooi vinden. Alsof het hebben van een grote afro of nappy hair iets zegt over het maatschappelijke nut van een neger (in) voor zijn/haar samenleving. Je kunt je identiteit benadrukken door je haardracht en kleding, doch het niet benadrukken daarvan in uiterlijkheden hoeft niet te betekenen dat je niet trots bent op je afkomst. Sterker nog, ik heb de ervaring dat al die “ proud blacks” vaak alleen in uiterlijk zwart zijn, maar, dat als het erom gaat om solidair te zijn met hun mensen, een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van hun naasten, juist zij het laten afweten. Dat kroeze haar is in mijn ogen dan een inhoudsloze statement. Net zoals het Marokkaanse meisje dat kiest voor de combinatie van hoofddoek met superstrakke jeans en zwaar opgemaakte ogen.
    En trouwens, waarom tijd te verspillen aan kijken wie wel of geen kroes haar draagt. De negroïde samenleving in Nederland heeft genoeg problemen op te lossen die wat meer effort vragen dan een belachelijke column te schrijven over negerinnen en hun wave. Negroïde jonge meisjes maken een significant deel uit van de populatie tienermoeders, mede vanwege de ambivalente houding die de negroïde samenleving heeft als het gaat om seksualiteit. Negroïde ouders zijn nog steeds niet bij machte te strijden voor goed onderwijs voor hun kinderen, in het bedrijfsleven kom ik nog steeds weinig negroïde mensen tegen op relevante posities. En mijn mooie zwarte broeders hebben nog steeds meer moeite om aan een goede baan te komen dan hun mooie zwarte zusters, terwijl ze wel goed of soms wel beter gekwalificeerd zijn.
    Je identiteit draag je van binnenuit: in je hart en de liefde voor je afkomst uit zich door hetgeen je doet voor je samenleving: stappen uit die krabbenmand en je negroïde broer of zuster de reikende hand helpen als het nodig is. Of je nek voor ze durven uit te steken door ze voor te dragen voor een mooie functie bij jou in het bedrijf. Ik kan met trots zeggen dat ik dat doe en dat doe ik met mijn Brazilian hair wave van 18 inch.

    Zelfbewuste zwarte vrouw met mooie wave.

  9. #7 en #10… Helemaal honderd miljoen keren mee eens!

    Doe wat je mooi, leuk, prettig vindt. Ik zie genoeg vrouwen met een afro do die blond geverfd is… vinden ze gewoon mooi en het staat ze super ook, terwijl ze zwart zijn… so what???

    Vrouwen van alle rassen willen er vaak anders uitzien, wat is daar nou verkeerd aan?

    Shanti

  10. Loop achter die rotzooi van “accord” aan.
    Hij moet met zijn zodemieter klauwen gaan werken.. en geen rotzooi lopen pennen.

  11. Hallo ‘zelfbewuste zwarte vrouw met mooie wave’ en intelligent ook,

    bravo.

    Alhoewel, toch wat ferme klappen hoor die je net uitdeelde aan die Afrikan-Sranamans van me, moet ik zeggen, yu e wiki den no?

    En inderdaad hoor, kiezen voor een kroeshaarkapsel, eygi sani, hoeft niet perse met ‘zelfbewustzijn’ te maken te hebben.

    Ik zie zovele jongeren met Rasta haardrachten en luisterend naar Yellowman en Bob Marley, maar bewustzijn, ho maar. Het is voor hun gewoon een goedkope keus, i sabi, pina, vanwege die euro, zo iets als kiezen voor voetbal i.p.v. tennis of golf.
    Maar ke, bewustzijn is een langdurig proces sister, pijnlijk, moeizaam en met een verwarde blik, moeilijker des te meer.

    Maar ‘bewustzijn’ is vooral iets van de geest, van binnen uit (bovenkamer) naar buiten toe en niet alleen een kroeshaar kapsel dragen, maar ook geestelijk zodanig gegroeid zijn dat je de algehele liefde die je voor zelf en het eigene hebt, kunnen ontwikkelen en vooral ook willen delen met anderen vooral met diegene die op je lijken.

    Niet alleen luisteren naar Bob Marley en op zijn muziek dansen, maar weten en begrijpen waar hij over zingt. Geduldig willen leren en willen begrijpen wat de inhoud van de boodschap is, de ‘essentie’.

    Niet alleen Afrikaans gekleed gaan en de indruk wekken dat je op weg bent, maar WETEN DAT je op weg bent, opzoek bent, op zoek wil zijn naar een eigen identiteit, dat wat je eerder, heel lang terug ook had, ‘BEWUST WILLEN ZIJN’.

    Maar een keuze voor een kroeshaarkapsel alleen, doet het echt nog niet. En trouwens, een Afro-kapsel hebben of Afrikaans gekleed gaan, betekent nog niet dat je alszodanig bewust bent, dat zal nog moeten blijken, zeker.

    En zeker, ‘bewustzijn’ is in gradaties, het is een relatief begrip, geen makkelijke weg voor elke zwarte om af te leggen gezien ons traumatisch verleden. Maar gelukkig, velen van ons weten dat er eerder voor ons, iets moois was dat nu nog voor ons verborgen gehouden wordt, iets waar wij heel lang terug trots op waren, meer dan nu en dat is de eerste stap, sister.

    Maar nu, we zijn zo verknipt geworden,zeker, ook dat weten wij. We praten wel over ‘Black and Proud’, maar onderhuids kampen velen van ons nog steeds met een minderwaardigheids gevoel van hier tot Afrika, de ander minder.

    Ja, we zijn vervreemd van onszelf, zwaar vervreemd zelfs, sommigen zijn zelfs de weg kwijt, ze zoeken, we zoeken, ze vallen, wij vallen, en staan weer op, neger, neen niet weer, Afrikan-Sranaman met trots!

    Solidair met mekaar, ho maar, foute boel, wel kroeshaar kapsel op en toch nog niet waar we wezen moeten. Blijven zoeken dan maar, worstelen, zoeken, schelden op mekaar; was mijn broer, is mijn zuster, bokun, dyuka yu, wie ik, ik ben geen Afrikaan, hij is niet mijn broeder en zij niet mijn zuster, ik heb geprest haar en zij kroes, is dat zo?

    Zoeken, vallen en opstaan, wij zullen vinden,
    waar een wil is, ergens, spoedig? zeker niet.
    Maar ik weet dat wij op spoor zijn, maar ben mij ervan bewust dat deze strijd tegen datgene wat eeuwen lang ‘met de harde hand’, op onze harde schijf gepland is, lang zal duren, bitter zal zijn, met al onze fouten, tekortkomingen en zeker ook de complimenten, dat het eens zal vervagen tot iets unieks.

    Maar vergeef mij ‘bewuste zwarte vrouw met mooie wave’ voor het heden, ik was niet zo, want wat ik was, mocht ik niet zijn. Maar winnen zal ik eens, ook al met kleine stappen.

    Een onschuldig kroeshaar-statement, voor een grote geest, die ik hopelijk in naam van Anana, in de toekomst eens raken mag en die voor het verschil tenslotte,

    bepalend mag zijn.

  12. Chinderella,
    Als het misschien na een eeuw mogelijk zou zijn om mee te kunnen maken dat je misschien nakomlingen zou kunnen hebben die echter wel kroeshaar hebben,zou ik graag een gepast antwoord van jouw willen horen.

  13. Ik vraag mij af waarom men zich druk maakt waarom iemand ervoor kiest om er anders uit te willen uitzien. Ik ben een trotse zwarte vrouw die blij is dat ze leeft en wat de rest vindt moeten ze zelf maar weten.

  14. denkienoh nr 12 waar zijn je hersenen. blijkbaar zo groot als een garnaal. dankzij het feit dat ‘accord’columns schrijft krijg jij de kans je hersenen aan het werk te zetten en na te denken over bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen. waarom persoonlijk worden, of ben jij een van die gasten met lang stijl nep haar.

  15. Clarke ik vind deze column cheap maar ik zie dat het de mensen toch bezig houd. Ik heb het nooit gezien als wave girl nummer 10; goed beargumenteerd had het nog nooit zo benaderd….thanx

  16. nr.12. Krassie een advies ga iets anders doen of het liefst als “accord”..wat heb jij aan deze bull-shit.

    Neem het liefst als jij een kerel ben elke maand een moengdoekoe en, weer pa-nje.
    Het is puur flikker gedoe.

  17. denkie noh dat. bij jou is vast een tere snaar geraakt. waarom maak je je zo druk. hmmm verdacht. probeer je eigen interesse niet te verdoezelen door zogenaam stoer te doen. je mag best wel laten blijken dat dit onderwerp je stiekem toch interesseerd, vinden we niet erg hoor. see you at the hairdresser my man. lekker lang in de stoel je kop laten branden om er mooi europees uit te zien.

  18. nr. 20. Krassi. Wat heb ik hieraan, zie jij niet dat jij niet kan denken en met rotzooi zit(in je bovenkamer).

  19. NR20 DEnkinoh can i run my finger true your long wavy hair. heerlijk zacht hmmm. oeps wat voel ik de banden van een wave. wat een teleurstelling. dacht dat je haar van nature zo lang en zacht was.

  20. nr 22/23. Indruk en Krassie jullie willen niet denken, maar rotzooien.

    Ik zal jullie een handje helpen, door, zonder echt in details te treden.

    Kijk goed naar de wereld: Van A tot Z. kijk naar vroeger zelfs voor chr. kijk goed naar volkeren allemaal incl ras.

    Men is constant bezig met zijn of haar uiterlijk….door geloof, traditie of amusement. enz.enz..

    Wie nog centjes over heeft laat zich met siliconen inspuiten, of men laat in lichaam snijden (plastisch).

    Hij/zij met wit haar, maakt het zwart…(ouderdom) hij/zij wit gaat in de zon, noem maar op, noem maar op..ik vindt het jammer als men niet wil denken, maar dom/acherlijk gaat doen.

    Zijn jullie daar of niet.

  21. Ik heb een nederlandse moeder & een afrikaanse vader,
    mijn vader heeft me altijd geleerd trots op myn cultuur te zijn & dat ben ik ook,
    ik loop trots rond met mijn brown suga huid & gerelaxt haar,
    ik vind gewoon dat afo kapsels niet bij mij staan,
    ik vind het echt onzin dat mensen er gelyk van overtuigd zijn dat mensen met gerelxt haar zich schamen voor hun african roots,
    ik bedoel, blanken verspillen geld aan zonnebanken om ook maar een beetje kleur te krijgen, sommige dragen dreads& twist,
    Aziaten doen oogcorrecties, & over het weaven , ik vind het echt heel mooi staan bij mensen, maar als je er echt een blonde weave in gaat doen terwijl je afrikaans bent, gewoon echt niet doen, bij een enkeling staat het wel, maar bij de meeste niet. Je ziet ook niet zo’n ophevving over exstentions? Ik vind dat het praktisch hetzelfde is,ik bedoel er word er word by beide nephaar in je echte haar gezet.
    Het relaxen heeft voor mij ook niks te maken om bij het westerse schoonheidsideaal te horen, graaag had ik gewild dat ik nog wel wat donkerder was, maar zoals ik al zij, afro’s zoals je op tv ziet enzo, dat staat gewoon niet bij mij. Wat ik wel belachelijk vind zijn blekingsproducten, het ziet er niet uit & ik vind het een schande voor de hele gekleurde bevolking,
    ik bedoel ya don’t have to remind me of wacko jacko like that, (their’s a f*cking reason why the called him wacko) go do the moonwalk our something,
    xx a young proud african girl

  22. Ontwetendheid is wat ik hier lees

    Allereerst;
    1. Het chineze volk, bestaat voor 75% uit kroes/krul/fizzy haar.
    Zij gebruiken een methode waarmee zij hun haar stijl maken voor lange periode (300 euro voor een jaar lang) op natuurlijke wijze. Dus geen agressief product.
    Ze noemen het de Yuko Hair Straightning of Chinese Hair Straighthning.
    Een methode waarvoor je 3 uur moet zitten en een barbie look a like haarstijl van krijgt zonder beschadigingen. (klinkt onlogisch maar believe it!) yuko hair straightening (google het en je zal zien hoe geliefd mensen erop en positief mensen erover zijn.

    Dan heb je de Brazillianen, meeste stammen af (net als o.a. Dominicanen) van het creoolse volk.
    Straighten hun haar met Brazzilian hair straightening.

    Zelfde verhaal als de Chinezen maar toch anders.
    Want deze methode blijft 3 a 4 maanden.

    Beiden methodes kan je mee zwemmen, douchen etc.
    Zelf heb ik het nog niet geprobeerd..vind het erg duur en ik ben TE GEK op mijn kroeshaar (ben moksi en om het krul te noemen, daar is mijn haar te fizzy voor)
    Ik mis mijn bos krullen als ik er alleen al aan denk en daarbij komt kijken dat ik krullen uitdagender vind ogen dan stijl.
    of ik het Makkelijker vind? Absoluut…een half uurtje langer slapen en lekker eens niet aan cremes en vet denken als ik het in model moet brengen.
    Al met al lijkt het me saai om stijl haar te hebben.

    Van Beyonce tot aan Ally MC Beal tot aan Lucy Lu maken en laten ALLEMAAL hun haar op de chinese (yuko) straightning wijze stijl
    Kortom: Schijn bedriegt.

  23. @ no. 13 E. Buitenman

    Wauw…. AMEN

    Mooi gesproken/ getypt 😀

    Ik sta daar helemaal achter. De mensen die het hardst anderen gaan vergelijken met ‘niet willen toegeven dit dat!’ zijn de mensen die erbij stil staan.

    We zijn allemaal al versnipperd…allemaal hebben we niets aan ROOTS, pure ROOTS mee gekregen.

    PERU, oorspronkelijk bewoond door afrikanen
    hetzelfde land dat ONTKEND dat er afrikaanse mensen wonen.

    ZUID AMERIKA die dankzij de slaventijd, de Spaanse taal (Venuzuela, Colombia, Puerto Rico en ga zo maar door) tot zich hebben kunnen nemen.
    Toch zichzelf puur Latino noemen en niets van donkere mensen willen weten.
    Hypocriet als je het mij vraagt!

    En dat…terwijl een donkere huid zo mooi, glanzend en gezond oogt.
    Dat terwijl de creolen zo schoon en netjes op zichzelf zijn, betreft hygiene.

    Vergelijk dit met Polen, (veel) blanken en Bulgaren.
    Andere denkwijze, leefstijl..al willen ze zo graag…

    Als je het mij vraagt is het (en is het altijd al zo geweest) pure jaloezie. Klinkt cliche…
    maar ik bedoel ermee dat men bang is voor wat hen intimideerd.

    STERKE AFRIKAANSE mannen werden klein gehouden
    GEVORMDE AFRIKAANSE vrouwen werden verkracht en als circus attractie behandeld.
    Wie houden de witte mensen voor de gek???

    Tot op de dag is er sprake van discriminatie…
    Holland die aangeeft een hoog tolerantieniveau te hebben, maakt reclame, televisie en audiobeelden van witte mensen.
    Donker is uitzondering.
    Holland die aangeeft een hoog tolerantieniveau te hebben, praat over ‘de buitenlanders’de ‘zwarte mensen’ en de ‘vieze turken’ terwijl ze je niet durven aan te kijken wanneer zij je zien.

    Ik heb de moed opgegeven om te strijden tegen kortzichtige mensen.
    Want NET ZO ERG vind ik creoolse mensen die zich schamen voor hun afkomst.
    Met blanken trouwen voor het oog, willen dat hun kinderen met blanke partners een leven opbouwen voor een welvarend leven.
    Zie in…dat welvarend niet te maken heeft met westers.
    Dat is het beeld dat wordt gecreerd.

    Jammer!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.