Het dorpshoofd, Jeffrey Armaketo, is als favoriet van het staatshoofd aangesteld. De oorspronkelijke leiders van het uit drie dorpen bestaande Apoera werden compleet genegeerd. Het gebeurde allemaal tegen de wil in van de plaatselijke bevolking. De Vereniging van Inheemse Dorpshoofden, Vids, verzette zich vanaf dag één. Nu blijkt Armaketo tegen te vallen en zit hij kennelijk op de schopstoel. “Het is een stap in de goede richting”, zegt Vids-voorzitter Ricardo Pané.

De Vids ziet de spanningen in de drie dorpen dan ook spoedig oplossen. Het moet wel nog gebeuren. De dorpshoofden vinden het bestuur in Inheemse gemeenschappen een interne aangelegenheid. Dat Bouterse de tradities negeerde en ‘eigen mensen’ aanstelde, werd dan ook scherp veroordeeld. Het staatshoofd lijkt ook niet al te content met het bestuur van Armaketo’s moeder, Lorieta Seenannan-Lingaard. Die dient nu als districtscommissaris van West-Suriname.

Deze kapiteins en hoofdkapiteins (dorpsleiders, red.) zijn vaak niet eens aangewezen door de gemeenschappen. Zo heeft het ministerie van Regionale Ontwikkeling onlangs drie kapiteins van Apoera ontheven. Dat is een administratief novum. “Het gebeurt buiten het traditionele gezag en bestaande conventies om”, zei Asabina in het parlement. Hij wil weten wat de motieven zijn voor de politieke bemoeienis. De traditie wil het juist omgekeerd.

De gemeenschappen benoemen hun leiders en Paramaribo stelt hen officieel aan. Asabina vreest conflicten en ondermijning van gezag als de nieuwe trend aanhoudt. Guno Castelen (Nieuw Front/SPA) voorziet sociale spanningen. “We lopen het risico dat de samenleving wordt opgesplitst. Dat wordt een tijdbom. In verkiezingstijd mogen er voorkeuren zijn, Maar mensen benoemen, alleen maar ook een partijgenoot in het plaatselijk bestuur te hebben, is verkeerd.”

Het Openbaar Ministerie gaf intussen opdracht tot inverzekeringstelling. Behalve verstoring van de openbare orde, wordt de vier ook het verhinderen van het politiewerk verweten. De agent raakte betrokken bij een worsteling met een groep kemphanen. Die zaten te drinken tijdens een dorpsfeest en begonnen op gegeven moment naar elkaar uit te halen. Toen de politie erbij kwam, begon het lieve leven pas echt. Beide kampen gingen de agenten te lijf.

De politie kreeg de situatie uiteindelijk in de hand. Apoera ligt in het district Sipaliwini, dichtbij de grens met Guyana. Het dorp telt nog geen duizend inwoners. Het gebied was ooit bestemd als stedelijk centrum voor het West-Suriname plan. Werkloosheid, drank- en drugsmisbruik en criminaliteit vieren er hoogtij. Er staan onder meer een politie- en legerpost. Een recente botsing tussen agenten en burgers in Paramaribo resulteerde in één dode.

De dodelijke spaanders zijn inderdaad gevallen. Het maakt nu niet meer uit wie verantwoordelijk gesteld wordt en of er nu echt ordening is of niet. Het is uit de hand gelopen. Zoals Dompig de situatie in het goudrijke gebied omschrijft, is er van ordening geen sprake. Het krioelt er van de illegale praktijken. Dit ondanks het gebied is overgedragen aan staatsbedrijf Grassalco. “Elke dag moeten ruim dertig man verwijderd worden”, zegt Dompig tegenover de Ware Tijd.

Het gaat dan om illegale gouddelvers. Die storten zich op elk nieuw mijngat dat er gegraven wordt. Grassalco wijst zelf bedrijven aan die er mijnen. De bedrijven worden kennelijk belaagd. De bedoeling van Grassalco’s aanwezigheid was juist om ‘rust’ te brengen. Dat was enkele maanden terug besloten na wrijving tussen plaatselijke delvers. Het model werkt niet om een of andere reden. Het binnenland lijkt zich in ramp tempo te ontwikkelen tot de achilleshiel van de regering.

Voorlopig mag niemand meer aan de slag in Maripaston. “We leggen alles stil om te weten wat van wie is, we moesten eerst de illegaliteit stoppen”, zegt Gerold Dompig van de commissie Ordening Goudsector. Bewoners van het Inheemse dorp Pikin Saron vinden dat de Marrons er niet horen. “Ze moeten hier weg, het is ons gebied”, zegt dorpsleider Earl Tapoto. De Marrons zien het anders.

Volgens hen zit Pikin Saron in Para. Maripaston zou tot het district Brokopondo behoren waar de Marrons hun woongebied hebben. De commissie komt met een soort Salomons oordeel. Het publieke mijnbouwbedrijf Grassalco krijgt de mijnrechten voor Maripaston. Wie er wil werken, moet eerst toestemming krijgen van Grassalco. Het maakt de discussie over landrechten er niet makkelijker op.

Tot nog toe zou de regering dat niet hebben geboden. “De jongens zullen niet vetrekken uit het Meriangebied”, zegt Forster tegenover de Times of Suriname. Het alternatief moet buiten de zone liggen die onder een vergunning valt van het bedrijf SurGold. De regering wil het Meriangebied vrij hebben om het bedrijf ruimte te gunnen het exploratiewerk af te ronden.

Gesprekken met de leiders van de Paramaccaners leverden weinig op. Forster vindt dat de regering splijtzwammen zaait. Onder de goudzoekers bevinden zich ook leden van andere Marronstammen. De regering wil het alternatief alleen voor Paramaccaners reserveren. Forster houdt vast aan de aanspraken op het eigen leefgebied. Voor de overeenkomst met Surigold is nooit vooraf overleg gepleegd.

De Paramaccaners vinden het verkeerd dat de regering hen alleen wil toelaten in het goudrijke Meriangebied. “De granman is fel gekant tegen het besluit. Hij zegt, dat hij niet zal meewerken aan scheiding van de marrongemeenschap,” zegt Hendrik Babel, assistent van de granman tegenover De West. Anderen dan de Paramaccaners zullen worden geweerd. Dat zou neerkomen op een radicale omslag.

De honderden illegale goudzoekers in het Meriangebied komen uit verscheidene Marrongemeenschappen. De regering houdt zich aan erkenning van de rechten van uitsluitend de leefgemeenschappen in het gebied zelf. In samenspraak met concessiehouder Surgold is voor de Paramaccaners een stuk gebied gereserveerd. Binnenkort gaat een regeringsteam bij de granman op bezoek.

Per zeventien april moeten alle goudzoekers vertrokken zijn uit het concessiegebied van multinational Newmont. “We hebben in elk geval de Paramaccaners een alternatief aangeboden binnen de concessie”, zegt Linscheer. Van een bottebijlaanpak is dus geen sprake. Volgens minister Linus Diko van Regionale Ontwikkeling is het ordenen niet van vandaag. De vorige regering zette zich al in voor een bevredigende oplossing. In 2005 was het gebied al ontruimd.

“Dat komt grotendeels door de inzet van het vorige opperhoofd van de Paramaccaners”, zegt Diko. Nu heeft het er veel van dat er nogal wat intriges plaatsvinden. Volgens de commissie draagt het huidige opperhoofd, Samuel Levi, het zijne bij. Toch zal het er nu van moeten komen. Volgens Linscheer zal zoveel mogelijk takt aan de dag worden gelegd. De goudzoekers zullen worden “begeleid” bij het vertrek. De optie van een alternatief wingebied blijft open.

Gesuggereerd wordt dat granman (grootopperhoofd) Samuel Forster van de Paramaccaners belang heeft bij het uitblijven van een oplossing. “Tipgevers over vermeende afpersing en corruptieve handelingen wijzen consequent richting de granman”, stelt het kabinet in het bericht. De overheid zou genoeg hebben gedaan om tot overeenstemming te komen.

Het komt er maar niet van. De honderden goudzoekers moeten nu wel weg uit het gebied dat valt binnen de concessie van Suralco. Het bedrijf wil er het exploratiewerk afronden. Volgens het zogenaamde Managementteam Ordening Goudsector wordt er bewust aangestuurd op oponthoud. De regering wil al tot ontruiming overgaan. Dat is nu even aangehouden na trammelant in het parlement.

En dat in een tijd waarin de Marrons en Inheemsen meer dan ooit inspraak eisen. Ook in dit geval roeren traditionele leiders zich. Volgens de Ware Tijd wordt zelfs gedreigd met de gang naar internationale mensenrechtentribunalen. De stam der Paramaccaners wordt direct getroffen en heeft daarom de Amerikaanse mensenrechtenadvocaat Furgus Mackay in de hand genomen. Die moet een case voorbereiden.

Of het echt tot een proces komt, hangt ook af van de regering in Paramaribo. Die zegt voorstander te zijn van erkenning, maar dan pas na ordening van de kleinschalige goudwinning. Die wordt nu aan banden gelegd om de wildgroei te stoppen en om inning van belastingen. Binnenlandbewoners vinden de aanpak fout. De ordening zou pas goed verlopen als ook de landrechten geregeld zijn. Parlementariёrs uit het binnenland hebben nog niet echt van zich laten horen.