Vanuit dit licht bezien viert het Europese deel van de Amerikaanse bevolking (‘the hunter’, de jager) Columbus Day, terwijl de Inheemsen, de oorspronkelijke bewoners van het Amerikaanse continent, de dag dat Columbus Amerika ontdekte betreuren, omdat vanaf 12 oktober 1492 de Inheemsen (‘the lions’, de opgejaagden) bijna geheel werden uitgeroeid door de Europeanen. In Venezuela heet deze dag sinds 2002: ‘Día de la Resistencia Indígena’, Dag van Inheems Verzet.

Ook de geschiedenis van Nederland is geschreven vanuit het perspectief van ‘the hunter’. Je zou kunnen zeggen dat geschiedenis in essentie een samenvatting is van de heldendaden van ‘de jager’. Dat is de geest van de Nederlandse geschiedschrijving over de koloniale periode waarin Nederland over Suriname, Indonesie en de Antillen,heerste.

Vanuit het perspectief van ‘the hunter’ wordt de afslachting van Indonesiërs (in 1947 en 1948) anno 2013 in Nederlandse geschiedenisboekjes nog steeds‘politionele acties’ genoemd, ook door Nederlandse journalisten die vaak vanuit de master narratives zijn geschoold. Oud-premier Balkenende groeide net als de meeste Nederlanders op met die master narratives, sterker nog, hij maakt deel uit van de groep mensen die de master narratives in stand houdt, wat verklaart waarom hij totaal niet aanvoelde waarom het in 2006 not-done was om Nederlanders op te roepen vanuit de VOC-mentaliteit te denken en te handelen.

Nog steeds wordt alles wat Nederland aan gruwelen in het koloniale verleden heeft uitgespookt officieel liever onder de mat geschoven. Mede daarom begrijpen veel oudere Nederlanders de verontwaardiging over dat koloniale verleden niet. Vroeger stond er in de geschiedenisboeken niets over de slavernij en als er al wat stond over het koloniale verleden, dan werd voornamelijk de glorie van handelsmaatschappijen als de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC) bejubeld.

Maar het wordt steeds moeilijker voor de Nederlandse staat en de mainstream media om de eenzijdigheid vanuit die master narratives in stand te houden. Immers, de nazaten van al die mensen die nog niet zo lang geleden door de VOC en WIC werden verhandeld als slaaf of contractarbeider, wonen al een hele tijd ook in Nederland. Die nazaten getuigen uit overlevering over de gruwelijke kant van dat Nederlandse koloniale verleden en de roep om aandacht voor die kant van geschiedenis wordt steeds sterker. Met name op sociale media als Facebook worden hier dagelijks stevige debatten over gevoerd.

Ook vanuit Nederlandse zijde komt steeds meer kritiek op de eenzijdige weergave van de koloniale geschiedenis. Zo kwam er vanuit burgers in Hoorn steeds meer kritiek op de tekst bij het standbeeld van de nationale held Jan Pieterszoon Coen. Hij was vanaf 1614 directeur-generaal van de VOC, en vanaf 1617 de vierde gouverneur-generaal over alle bezittingen van de VOC. Hoorn is zijn geboorteplaats en het standbeeld staat er sinds 1893. Door de kritiek besloot de gemeenteraad in 2012 een uitgebreide tekst in het Nederlands en Engels aan het standbeeld toe te voegen, waarin gemeld wordt dat Coen omstreden is, onder meer door zijn optreden op het Molukse eiland Banda.

De VOC koerste aan op een volledig monopolie van de nootmuskaathandel, en om dat te bereiken streefde Jan Pieterszoon Coen naar een volledige onderwerping van de ‘lastige’ bewoners van Banda. Na een opstand van de bevolking gaf hij toestemming voor een volkerenmoord. Van de 15000 oorspronkelijke bewoners bleven er slechts 600 over. De Nederlandse overheid is sindsdien de Molukkers slecht blijven behandelen. Van Molukse kant heeft een eeuwenlang gevoel van machteloosheid tot tweemaal toe tot treinkapingen in Nederland geleid, in 1975 bij Wijster en in 1977 bij De Punt.

De nieuwe tekst op het standbeeld van Coen werd op 12 april 2012 geplaatst. Nu staat vermeld dat hij niet alleen wordt gezien als een krachtdadig en visionair bestuurder, maar dat hij ‘evenzeer wordt bekritiseerd om zijn gewelddadig optreden. Volgens critici verdient Coens gewelddadige handelspolitiek in de Indische archipel geen eerbetoon.’

Zonder dat wij ons ervan bewust zijn, zien we bijna dagelijks via de reclame op de Nederlandse televisie de master narratives voorbij flitsen. De reclame voor koffie van D.E. Master Blenders 1753 is daar een voorbeeld van. 1753 is – volgens uitleg op de website van DE – als onderdeel van de naam gekozen, omdat 1753 het jaar van ontstaan is van DE. Prachtig familieverhaal, mooi ondernemerschap. Maar er zit ook een andere kant aan het verhaal. Want hoe werd koffie in die tijd geproduceerd? Juist ja, in die tijd werd koffie door tot slaaf gemaakte Afrikanen verbouwd, op koffieplantages in o.a. de Nederlandse kolonie Suriname, waar in 1761 ongeveer 280 koffieplantages waren.

Door prominent het jaar ‘1753’ aan de naam toe te voegen en zo aandacht op het ontstaansjaar te richten, terwijl in zowel de reclame als op de website van DE bewust geen aandacht aan deze zwarte bladzijden in de productie van koffie wordt besteed, krijgt de kritische consument een dubbel gevoel bij het zien van de flitsende televisiereclames. De koffie krijgt zo een vieze smaak. Waarom wordt dit belangrijke deel van die 250 jaar oude erfenis verzwegen? Als reactie op deze vraag laat DE via email weten: “We hebben er geen consumentencommunicatie van gemaakt gezien vragen in het algemeen betrekking hebben op het heden, dus het huidige aandeel duurzame koffie in ons portfolio en onze huidige activiteiten omtrent een duurzame koffiesector.”

De geschiedenis van Douwe Egberts is onderdeel van de nationale, koloniale geschiedenis van Nederland. Anno 1753 gold in Nederland met betrekking tot de koloniale geschiedenis ‘wat niet weet wat niet deert’, en klaarblijkelijk geldt dat anno 2012 nog steeds. Dat staat niet sjiek bij een internationaal bedrijf dat in de reclame en op de website zegt te handelen vanuit ‘pure-play’, ‘maatschappelijk ondernemen’ en ‘duurzaam ondernemen’.

Het is heel simpel: zonder slavernij en kolonialisme had DE niet bestaan. Maar DE kiest ervoor vanuit de master narratives te communiceren. Ook andere bedrijven doen dat, zoals Vlisco. Vrijwel iedereen die uit een van de voormalige Nederlandse koloniën komt, kent de prachtige stoffen van Vlisco. ‘Al sinds 1846 bedient Vlisco de West- en Centraal Afrikaanse markt met Dutch Wax stoffen’, staat er mooi op de website aangegeven. Maar aan de minder prachtige kant van de geschiedenis wordt op de website geen aandacht besteed.

Het is krom: aan de ene kant wordt de associatie met de ‘zwarte bladzijden’ vermeden, aan de andere kant hebben de bedrijven geen problemen met de rijkdommen die destijds zijn vergaard en waarop zij voort bouwen.

2013 is een belangrijk herdenkingsjaar in de geschiedenis van Nederland en haar ex-koloniën, met name Suriname. Dit jaar vindt – waarschijnlijk in oktober – de herdenking van 160 jaar Chinese immigratie plaats. In 1853 begon Nederland Chinese contractarbeiders naar Suriname te brengen, omdat de planters in Suriname voor een tekort aan arbeidskrachten vreesden wanneer tot afschaffing van de slavernij zou worden overgegaan.

Die afschaffing was op 1 juli 1863 een feit. Op 1 juli 2013 is dat 150 jaar geleden, wat in aanloop naar die datum zal worden herdacht en op 1 juli zal worden gevierd. Het zou destijds echter nog tien jaar duren voordat de tot slaaf gemaakte Afrikanen werkelijk vrij waren, want ze moesten onder Staatstoezicht nog tien jaar onder dezelfde omstandigheden blijven werken op de plantages, om te voorkomen dat die plotseling zonder arbeiders zaten. Overigens werden niet de slaven gecompenseerd, maar de plantage-eigenaren, die kregen het destijds enorme bedrag van 300 gulden per slaaf als compensatie voor het verlies van hun bezit.

Het ontstane arbeidsprobleem werd in 1873 ‘opgelost’ door hindustaanse contractarbeiders uit Brits-Indië (toen Hindustan, nu bekend als India) te halen, na een deal tussen Nederland en Engeland, de koloniale overheerser van India. De eerste stoomboot – Lalla Rookh – arriveerde na een reis van drie maanden op 5 juni 1873 in Paramaribo met 399 contractarbeiders aan boord. Reden waarom op 5 juni 2013 de 140ste herdenking van de Hindostaanse immigratie zal plaatsvinden. Zo lang geleden is dat niet, mijn adji (de moeder van mijn vader) kwam als dochter van een van de bijna 35000 Indiase contractarbeiders naar Suriname.

De nazaten van de tot slaaf gemaakte Afrikanen en de contractarbeiders – die onder een regiem van ‘verkapte slavernij’ te werk werden gesteld – kennen de importantie van deze herdenkingsdata en zijn al veel verder en mondiger dan de Nederlandse gemeenschap in het verwerken van het koloniale verleden. Dat leidde na jarenlang voorbereidend werk van grassroots organisaties er toe dat de toenmalige Nederlandse overheid in 2002 het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) instelde, om onderzoek te doen naar het gezamenlijke verleden.

Dit was een hoopgevend signaal dat de Nederlandse overheid inzag dat het in stand houden van de master narratives anno 2002 achterhaald was. Bij dat groeiend beseft hoort ook dat de Nederlandse overheid officieel excuses aanbiedt voor de gruwelen die tijdens het koloniaal verleden zijn gepleegd. Het zou fantastisch zijn als die excuses in dit belangrijke herdenkingsjaar zouden worden aangeboden en als 2013 de geschiedenis ingaat als het jaar dat de Nederlandse staat besloot het voorbeeld van de gemeente Hoorn te volgen. Want dan pas doet Nederland recht aan de slogan die sinds 2002 bij het toen onthulde slavernijmonument in het Oosterpark in Amsterdam staat aangegeven: ‘Gedeeld verleden, gezamenlijke toekomst’.

Helaas worden de master narratives door een partij als de PVV weer nieuw leven ingeblazen en is het dieptriest dat het kabinet Rutte door het intrekken van de structurele subsidie voor het NiNsee heeft laten merken dat de weg naar dat ‘gedeeld verleden, gezamenlijke toekomst’ geen optie meer is. Maar precies zoals de VOC en de WIC ooit ter ziele gingen, zo zal ook de rechtse politieke wind overwaaien.

Clichés zijn clichés omdat ze eeuwenoude waarheden bevatten. Zonder wrijving geen vuur. In het Nederland van nu groeien de kinderen van ‘the lions’ en ‘the hunter’ steeds meer met elkaar op. Door de voorbeeldrol van Nelson Mandela zijn steeds meer jongeren zich bewust van de Ubuntu levensfilosofie: ‘ik ben omdat wij zijn’. In zo’n bewustzijn is er geen plaats meer voor eenzijdige master narratives, wel voor verantwoordelijkheid nemen en samen closure zoeken en vinden. Cirkels zijn immers altijd rond.

Usha Marhé

Tijdens ons gesprek viel er regelmatig een stilte. Hoorbaar. Een stilte waarbij wij beiden tegelijk dachten aan het menselijk leed wat lepra teweeg kan brengen. Bij hem was de diagnose lepra vastgesteld. Het was 1957. Hij had een vlek. Een soort moedervlek. En die vlek was ongevoelig. “Toen de schoolarts erop drukte voelde ik niets. Toen nam hij een naald en prikte erin. Ik voelde nog niets. Ze werden toen argwanend en mede vanwege het feit dat een tante lepra had was de zaak voor hun geklonken. Diagnose; lepra.

Ze trokken hun conclusie en ik werd bijna direct weggerukt van mijn ouders, broers en zusters. Weg uit mijn ouderlijk huis. Mijn veilige omgeving. Mijn school. Vriendjes. Mijn buurt. Ik was toen 10, bijna elf jaar oud. Mijn wereld verging, en ik kon alleen nog maar huilen.” Het leek alsof de stilte die na deze openbaring volgde, uren duurde. Die brok in mijn keel zat goed vast. Ik weet het als de dag van gisteren. En toen ik afgelopen zondag lekker zat te rommelen in mijn boekenkast stuitte ik op de strip van ‘Jan Jans en de kinderen in Suriname’. De schrijver Jan Kruis ging voor de Leprastichting naar Suriname. Ik ken die strip uit het hoofd maar dook die behoorlijk koude zondagmiddag toch maar lekker onder de wol om het opnieuw te lezen. Toen wilde ik natuurlijk meer weten over lepra, met in mijn achterhoofd het verhaal van S. Via de leprastichting kom ik heel wat te weten over wat lepra is. En of het besmettelijk is. Hoe je besmet kan raken. Ook wil ik weten of lepra nog voorkomt. En waar het voorkomt.

Ik lees dat het in Nederland vooral gezien wordt als een ziekte van vroeger maar toch wonen er ongeveer 200 tot 400 mensen die lepra hebben gehad. Elk jaar komen er 5 tot 10 bij. Dit zijn immigranten uit landen waar lepra voorkomt. De bacterie zelf verspreidt zich sinds de middeleeuwen niet meer. Zou het toeval zijn dat ik me juist op zondag 27 januari laat informeren over lepra? 27 Januari is uitgeroepen tot Wereld Lepradag. Ik dacht deze zondag weer terug aan het openhartig gesprek met S. Zijn gezicht, open, sprak boekdelen. “Ik moest sterk blijven. Mijn moeder kwam me heel vaak opzoeken. Ze bracht dan lekkers en mooie dingen. Ze vond dat ik het goed moest hebben tussen de lepra patiënten. Ze had zich niet neergelegd bij de diagnose. Keer op keer eiste ze een gedegen bloedonderzoek.

Intussen verstrijkt de tijd en bezoek ik in Majella de school. Ik leerde er hoegenaamd niets. Ik kreeg les van een lepra leraar die met de dag steeds verder verminkt raakte. Ook bij andere patiënten zag ik hetzelfde gebeuren. Van ‘zogenaamd gezond’ zag ik hen veranderen in mensen met kromme vingers en bobbels op de huid. Bij mij zag je na zes maanden geen enkel verschijnsel. Na anderhalf jaar strijd van mijn moeder mocht ik Majella verlaten. Conclusie; geen lepra. Die periode kan ik nooit vergeten. Terug thuis moest ik mijn plekje zien te vinden. Broers en zusters hebben heel lang niet uit hetzelfde bordje en of bekertje willen drinken. En ik hoor het nog steeds. Vriendjes; ze riepen mij na”.

©Nellie Bakboord
aaybaya@gmail.com

Advocaat Sieglien Sewdien zette de situatie nog eens haarfijn uiteen. Het is niet zo dat iemand zomaar een stukje grond heeft opengekapt en daar even begraven wil worden. Het betreft iemand die decennia geleden samen met zijn gezin hardhandig verbannen en verstoten werd uit Nieuw Aurora vanwege zijn vasthoudendheid aan het volle-evangelische geloof. Toenmalige kapitein van Gujaba vond dat Abini evenwel deel bleef uitmaken van de Awana-lo. Daarom mocht hij kiezen uit vier plaatsen: “Waar je zal wonen, doodgaan en worden begraven.” Abini koos voor Djomongo. En niet zomaar. Die plek was volgens de Saramaccaanse traditie al verworden tot ‘sunju libhá’ – ‘verdorven plaats’ of ‘vuilnisbelt’ – omdat daar al twee lichamen van drenkelingen waren begraven.

Al in 1983 toog een delegatie van de Volle Evangelie naar toenmalige granman Jozef Aboikoni omdat men een plek wilde om volgelingen te begraven. Aboikoni verwees hen door naar hoofdkapitein Oto van Nieuw Aurora. Die besloot toen over Djomongo: “Dat is de plaats waar de christenen begraven moeten worden.” Aldus ook destijds door de granman werd bekrachtigd. Op basis hiervan maakte Abini zijn keus. Na het openkappen doopte hij Djomongo om tot ‘Nazareth’. Hier is dan ook sprake van een interreligieus conflict. De christenen bestempelen traditionele dorpen eenvoudig weg als ‘heidense dorpen’. Maar ook de traditionelen zondigen zich aan religieuze arrogantie. Uiteindelijk hebben zij christenen een ‘vuilnisbelt’ aangewezen om hun doden te begraven. En daar hebben ze zich kennelijk lelijk op verkeken, want de volle-evangelisten, die zich hadden bevrijd van ‘bijgeloof’ en ‘afgoderij’, hadden daar geen moeite mee.

Abini was eigenlijk – gezien zijn verbanning en ontberingen – een christelijke pionier. Nu beroepen zijn tweedelijnsfamilie en anderen van de Awano-lo zich op tradities en eisen verregaande inspraak bij het bepalen van zijn begrafenisplek. “Wij van het binnenland hebben tradities die eeuwenoud zijn. Je wordt begraven op de plaats waar de familie van je moeder is begraven”, zegt huidig granman Belfon Aboikoni. Met alle respect, maar met zo een rigide opstelling zouden we met zijn allen nog in het stenen tijdperk leven. Dan zou Aboikoni ook niet communiceren met een mobieltje maar met een apintiedrum. En zou hij zich peddelend begeven over de rivier en niet met een 40-pk buitenboordmotor.

Tradities worden eng als ze fundamentalisme in de hand werken. Daarom is het verwerpelijk dat Aboikoni schermt met het mogelijk uitbreken van een ‘binnenlandse oorlog’. Hij zet daarmee trouwens zijn eigen mensen weg als barbaars. Verdragen bepalen dat overheden rekening moeten houden met leefgewoonten en tradities van in stamverband levende gemeenschappen. Maar men moet de boel niet omdraaien door tradities boven universele rechten te stellen. Zoals dat van godsdienstvrijheid. De zich aan tradities vastklampende binnenlandbewoners zullen moeten accepteren dat ook hun gemeenschappen veranderen, door eigen mensen van binnenuit.

Deze slepende begrafeniskwestie doet denken aan de eerste negen zwarte leerlingen van de Little Rock High School in het Amerikaanse Arkansas, na opheffing van de rassenscheiding op openbare scholen in 1957. President Eisenhower stuurde militairen om het negental in een tweede poging te loodsen langs een woedende racistische menigte. Zo ook werden weduwe Abini en (klein)kinderen vorige week dreigend de waterweg versperd naar Nazareth. Voor het uitoefenen van hun universele recht verdient de familie politiebegeleiding. Natuurlijk kan president Bouterse, uit vrees voor ernstige verstoring van de openbare orde, als noodverordening de begrafenis daar verbieden. Eisenhower koos als ‘sterke president’ niet voor de weg van de minste weerstand. Spannend conflict.

Iwan Brave (bericht aangepast na taalkundige en naamcorrectie door Pongosaqoui)

Vrijdag waren overal bedrijfsfeesten met pagara, muziek, veel eten en drinken. Dit als prelude van de pagara-estafette in de binnenstad, die zaterdagmiddag om twaalf uur het hoogtepunt vormt. De publieke belangstelling hiervoor heeft inmiddels apocalyptische vormen aangenomen. Als voorzorgsmaatregel mocht een pagara niet meer dan honderd meter (!) zijn en werden letterlijk ‘adempauzes’ ingelast. Ook werd twee richtingen op afgestoken zodat het publiek zich spleet in een zee van rood.

President Bouterse zorgde ook voor wat extra vuurwerk door nog even zijn voormalig pleegzoon, die wegens roofmoord vast zat, gratie te verlenen. Uiteraard is de jongeman juridisch technisch wegens doodslag veroordeeld tot vijftien jaar. Maar in de volksmond was er gewoon sprake van de zoveelste ‘roofmoord’ die het land schokte. En dan is je pleegvader zelf ook hoofdverdachte in het decembermoordenproces. Misschien dacht Bouterse ons een voorproefje te geven hoe zelfzegenend zijn presidentiële kruis werkt als het gaat om eventuele gratieverlening voor zichzelf. En als-ie het al niet was, hij heeft zich compleet ongeloofwaardig gemaakt als president. Hij had moeten zeggen: ‘Sorry pleegzoon, hoe voorbeeldig je je ook gedragen hebt, maar ik kan je geen gratie verlenen. Want niet alleen zet ik mezelf te kijk, maar ook Suriname als ‘bananenrepubliek.’ Zo zien we maar weer, hoeveel nationalisme werkelijk in Bouterse schuilt.

Over drie weken is het alweer een jaar geleden dat de SRD werd gedevalueerd (‘gedeprecieerd’) met twintig procent. Vooral de forse brandstofprijsstijging zorgde voor een ware kettingreactie. We gingen allemaal fors in koopkracht achteruit. Het heeft mij in elk geval doen besluiten zoveel mogelijk te fietsen. De Centrale Bank heeft de inflatie voor 2011 geschat op ongeveer vijftien procent en verwacht hooguit zes procent inflatie volgend jaar. Klinkt bemoedigend, maar het geeft aan hoe flink de devaluatie erop heeft ingehakt.

Zo was het allemaal goed financieel nieuws aan het eind van het jaar, als pleister op de wond. De monetaire reserves zijn met ruim 100 miljoen dollar gegroeid tot 771 miljoen. Staatsolie en Rosebel Gold Mines zijn de grootste spekkers van de staatskas. Het zwarte en gele goud hebben ons nog net de lippen boven water doen houden, vooral door de gestegen wereldmarktprijzen. De staat heeft voor 2,8 miljard Surinaamse dollars geïnd aan (in)directe belastingen. Vooral door middel van accijnsverhogingen en de ‘government take’ op de brandstofprijs is de toch al kale Surinamer extra geplukt. Bankpresident Hoefdraad drukte het chiquer uit tijdens zijn oudejaarsrede: “Niet te onderschatten is het prudent fiscale beleid van de regering en monetaire autoriteiten.”

Er komt ook nieuwe goudwet. En die is hard nodig, want het is ontluisterend hoeveel geld Suriname misloopt met de ‘kleinschalige goudwinning’. Wat dat betreft is de kwalificatie ‘kleinschalig’ zeer misleidend. Suriname kan, als het lukt, tot maximaal dertig procent aandelen verwerven bij de nieuwe uitbreiding van de Rosebel Gold Mines. Maar dan moeten we wel die 240 miljoen dollars voor investeringen bij elkaar zien te schrapen. Wie weet wordt het dan, gecombineerd met een goed fiscaal regime, alsnog een golden jackpot.

Maar zover is het vooralsnog niet. Vrijdagavond kwam ik een radiocollega tegen die een feesthemd ging kopen. Hij was net als ik op de fiets en vertelde: “Ik heb de autotank helemaal gevuld voor 235 SRD. Tegen mijn vrouw heb ik gezegd: ‘Je doet maar wat je wilt, maar leeg is leeg en januari wordt een lánge maand.’” En zo wordt geheel 2012 financieel verwachtbaar heel lang. Desondanks: Tek’ a yari!

Iwan Brave

Daarom tracht ik vrijwel elke dag bezinnend door het leven te gaan en innerlijk in balans te blijven. Daarbij is geen plaats voor zelfmedelijden, wrok of zelfverwijt over gemiste kansen. Ik heb scherven opgeveegd en ben nu volledig gefocust op mijn werk en daarmee op mijn maatschappelijk perspectief. Genotsmiddelen en ‘uitgaan’ behoren niet meer tot mijn levensbehoeften. Het liefst heb ik mijn twee biologische dochtertjes zo snel mogelijk in mijn armen, zodat ik ze kan knuffelen en er als een echte ‘papa’ voor ze kan zijn. Ik kan een (rechterlijke) strijd gaan voeren om mijn omgangsrechten’. Dat is niet het geval. Ervaring leert dat het meestal een strijd is zonder winnaars. Het is beter aan mezelf te werken, zodat als mijn kinderen vroeg of laat aankloppen, ze een positieve vader aantreffen met wie ze verder kunnen optrekken.

Door Iwan Brave – Hoe snel ik weer omgang met mijn kinderen zal hebben, hangt in grote mate af van de vergevingsgezindheid van hun moeders. In dat opzicht ‘zit ik mijn straf uit’ die ik ongetwijfeld heb ‘verdiend’. Nou moet ik het kerstsentiment niet overdrijven. Ook als mijn kinderen in de buurt zouden zijn geweest, had ik er niet meer waarde aan gehecht dan van een leuke feestdag met cadeautjes en lekker eten. Het sentimentele, waarmee we vooral door de commercie worden overgoten, was sinds mijn tienerjaren al niet meer aan mij besteed.

Waarschijnlijk ligt dit ook ten grond slag aan het feit dat ik nu op latere leeftijd een gezinsloze ‘vader’ ben. Bij een kritische introspectie kan ik niet bepaald de gewetensvolle vraag ‘wilde je wel een gezinsleven?’ volmondig met ja beantwoorden. Alleen had ik mijn bindingsangst niet zo destructief moeten uiten. Als opgroeiend kind van een vaderloos gezin, ben ik mijn toekomstig ‘vader-zijn’ gaan over-idealiseren, tot zelfs een idee-fixe. Al op mijn veertiende heb ik het ouderlijk huis verlaten vanwege een moeizame moeder-zoonrelatie, waarna een leven volgde waarbij – hoe ‘sociaal’ ik ook overkwam – bevredigen van het ego voortdurend centraal stond.

En dan toch op mijn 37ste besluiten ‘vader’ te worden, terwijl er – achteraf bezien – totaal geen basis lag voor mij om een gezinsman te zijn. Die ‘wens’ was sterk geromantiseerd, overgoten met een egosaus. En zie het resultaat: twee biologische dochtertjes, die net als ik vaderloos opgroeien, en twee niet-biologische zoontjes die ik alsnog hetzelfde lot laat ondergaan. Hun moeders zijn terecht boos op mij, want ik heb ze ook fysiek gekwetst. Hoewel ook hun mate van ego daarbij een vertragende rol speelt, is het vergevingsproces vooral in handen van de tijd.

Acht kinderen bij acht vrouwen was de score van mijn vader. Mijn geboortejaar – 1963 – was zijn ‘topjaar’. Toen hij me vertelde hoe hij toen ‘heen en weer rende’ tussen drie zwangere vrouwen, moest ik wel lachen. Het blijft je vader en het deed me alsnog goed te weten dat hij toch nog ooit een moment voor me heeft gerend. Mijn vader is nooit klaar geweest om ons later op te vangen als meer dan een biologische ‘vader’. Waarschijnlijk omdat hij nimmer zijn ego proportioneel heeft weten te temperen.

Daarin zal ik hem zeker niet volgen. Ik ben ervan overtuigd dat ik als een échte vader weer kerst zal ‘vieren’ met mijn kinderen. Daarom voel ik me allerminst eenzaam. Het leven is één grote kans die we, mits we daadwerkelijk tot inkeer komen, alsnog tijdig kunnen benutten. Voorkomen dat het levenslang ‘uitzitten’ wordt, hebben we gelukkig wel zelf in de hand. Vrolijk kerst!

Iwan Brave

Ondanks al dat jakkeren, trim ik sinds kort weer door Paramaribo en ook nog tijdens de schemering. Dat laatste half uurtje daglicht is zo ontspannend voor de geest en ik heb een verkeersluwe trimroute uitgestippeld. Tegenwoordig fiets ik ook regelmatig naar het werk. Dat ervaar ik als dubbele winst: gezond voor je lichaam en voor je portemonnee. Tenminste, zolang je het overleeft. Ik durfde uit angst voor razende auto’s niet op de fiets of te trimmen. Maar ondertussen ging je zittend naar je werk om vervolgens vrijwel de gehele dag achter je bureau te kruipen.

Hoe gezond ik ook at, mijn buik zette werkelijk uit en mijn beenspieren werden voelbaar slap. Een simpel sprongetje leidde al gauw tot een spierverrekking. Arthy Gorré, verdachte bij het Decembermoordenproces, verklaarde van de week: “Liever een levende lafaard dan een dode held.” Ik denk er anders over: de noodzaak om lichaam en geest fit te houden heeft mij juist over mijn verkeersangst heen gezet. Wel fiets ik met een fietshelm op en eveneens via een verkeersluwe route. Maar ook dan kan het spoken en is het huiveringwekkend hoe automobilisten flink het gaspedaal intrappen. Soms kijk ik met een mengeling van afgrijzen en bewondering hoe zelfs keurige huisvrouwen met zeventig kilometer per uur jakkeren over de meest onoverzichtelijke kruispuntjes, die Paramaribo rijk is.

Je hart breekt hoe zelfs niet voor schoolkinderen worden gestopt bij zebrapaden. Ik tracht wel zoveel mogelijk te stoppen, maar kijk altijd eerst in mijn spiegel. Als het verkeer achter mij aan komt racen, dan ga ik echt niet voetgangers – en al helemaal niet kinderen – op basis van ‘verkeersfatsoen’ een gewisse dood in sturen. Een keertje was ik gestopt voor een groep jongens. Er kwam geen tegenligger, dus dacht ik: het kan. Gelukkig bleef ik in mijn zijspiegel kijken en zag een auto zich uit de rij achter mij losmaken en met volle snelheid aankomen. Ik hield mijn toeter aanhoudend in, waardoor die overstekende jongens schrokken en tijdig inhielden. Het scheelde een haar of ze waren de lucht ingevlogen.

Vrijwel elke dag staat op de voorpagina van de Times of Suriname een foto van een (ernstige) aanrijding, waarbij vaak bromfietsers de klos zijn. Je kan ze beter bromvliegen noemen, gezien hun doorgaans kamikaze-rijstijl. Als het om twee auto’s gaat dan is de blikschade onvoorstelbaar groot voor de bebouwde kom. Zelfs op de Nederlandse snelwegen heb ik zelden schade van dat kaliber mogen aanschouwen. De Surinaamse verkeerscriminaliteit – een ander woord heb ik er niet voor – is duidelijk je reinste normvervaging.

Een keer wilde ik als chef een jonge collega aansporen hierover een artikel te schrijven naar aanleiding van een aangrijpende foto: een levenloos lichaam op straat en meters verder een verkreukelde fiets. “Het is toch niet normaal dat je zo morsdood wordt gereden binnen de bebouwde kom”, zei ik tegen die collega. Diens antwoord was: “Die fietsers kennen de verkeersregels niet.” Ik vertelde hem dat als je in Nederland een fietser of voetganger aanrijdt, je als automobilist aansprakelijk bent. “Vanuit de filosofie de zwakke verkeersdeelnemer te beschermen”, lichtte ik toe. “O, vandaar dat die bakra’s hier rijden alsof ze dood willen gaan”, smeet hij eruit.

Ik liet mijn hoop en pogingen varen een bevlogen verhaal te krijgen van een gezond verontwaardigde jonge Surinaamse journalist. Ik vrees dat alleen nog maar zware gevangenisstraf voor het morsdood rijden van iemand, het tij kan doen keren.

Iwan Brave

Belangrijk is overtuigd te raken van de integriteit van je bronnen. Een reeks lange, intensieve gesprekken. Soms tot laat in de avond. Je bouwt aan onderling vertrouwen: je wilt geen oor worden aangenaaid en zij willen niet zomaar een sensatieverhaal dat het toen 8-jarige slachtoffertje en de school onnodig kan schaden. Meester P. had een zeer handtastelijke wijze van omgang met meisjes. Twee klachten van moeders over handtastelijkheden jegens hun dochters waren door een leerkracht en een oud-bestuurslid bij de directie aangekaart. Er werd niets meegedaan. Op de schoolplaats had een moeder woedend tegen meester P. geroepen: “Blijf met je vieze poten van mijn dochter af.” Voor meer ‘niet mis te verstane klachten en signalen’ verwijs ik u naar het artikel.

Dan het traumatische verhaal van het slachtoffertje. Vorig jaar tijdens gymles op de speelplaats moest ze alleen met meester P. het klaslokaal naar binnen onder het mom: ‘Nee, eerst een tik op je bil’. Deur ging dicht, haar broekje moest uit en zij over zijn schoot voor die ‘tik’. Een door de school ingeschakelde psychologe en kinderpsychiater verklaarden haar verhaal ‘consistent’. Direct aangifte doen, was hun advies. Maar het bestuur wilde rechtsom en de ouders linksom: algemeen schoolbelang versus individueel kindbelang. Partijen komen uiteindelijk zelfs ‘vijandig’ tegenover elkaar te staan. Ondertussen is meester P. hals over kop naar Nederland vertrokken, terwijl het justitieel onderzoek nog steeds loopt.

De wijze waarop ouders en kind als ‘onrustzaaiers’ en ‘potentiële leugenaar’ intussen van school zijn geweerd, doen de wenkbrauwen zeer fronzen. Ook een andere kritische moeder kwam in aanvaring en werden haar drie kinderen eveneens pardoes afgeschreven. In beide gevallen dienen ouders een klacht in bij de Nederlandse Klachtencommissie, maar het schoolbestuur heeft daarvan de uitkomst niet willen afwachten. Ook uit interne correspondentie blijkt dat er geen sprake is van een eerlijke interne klachtenprocedure. Het druist gewoon in tegen je rechtsgevoel; zeker gezien de pijnlijke aanleiding.

Ook Lilian Ferrier, kinderactiviste en psychologe, hield zich bezig met de slepende kwestie en onderzocht het slachtoffertje. Aanvankelijk wilde Ferrier niet praten en verzocht nadrukkelijk ‘niet zomaar’ te publiceren. “Het gaat hier niet om die zedenzaak, maar om het handelen van het schoolbestuur”, benadrukte ze. Volgens Ferrier waren op De Cederboom “kinderrechten geschonden”. Eind oktober zag het schoolbestuur, na een aanvankelijke toezegging, alsnog af van wederwoord. Toen ook voor Ferrier definitief de deur werd dichtgehouden, wilde zij wel praten. Volgens haar voldoet meester P. aan het ‘profiel van een pedofiel’. En: “De tactiek van De Cederboom is ouders op stang jagen, onder druk zetten en het kind etiketteren als zwart schaap.”

Terwijl het schoolbestuur al lang rigoureus heeft optreden jegens ouders, heeft de Nederlandse Klachtencommissie tot aan vandaag nog steeds niet haar – nota bene – ‘niet-bindend’ advies uitgebracht. De Haagse stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB), die subsidie verstrekt aan De Cederboom, bemoeit zich niet met interne kwesties. En omdat de toch al ‘zwaar onderbezette’ Surinaamse onderwijsinspectie geen bemoeienissen heeft met het curriculum en aantrekken van leerkrachten, zijn de misvatting en gewoonte ontstaan dat die geheel geen bemoeienissen heeft met ‘Nederlandse scholen’. “De bescherming van het kind is daardoor niet optimaal”, zegt Ferrier.

Dan heb ik nieuws! ‘Controle Nederlandse scholen niet optimaal’, kopte de Ware Tijd. Sloeg natuurlijk vooral in vanwege het vermeende pedofiele handelen van meester P. Maar de boodschap – de slechte controle op de ‘Nederlandse scholen’ en het daardoor inherente ‘vrij spel’ van hun besturen – werd nationaal goed opgepikt. Bovendien werd een krampachtig verhulde staaltje onrecht en rechteloosheid op microniveau, bovengronds gehaald. Drie vliegen in één klap. Tot uw dienst.

Iwan Brave

Alsof de weergoden sarcastisch hadden bedacht: o, dus jij vindt de zon te fel, dan zullen we je lekker afblussen. Mijn moeder belde me vanuit het Onafhankelijkheidsplein en zei optimistisch: “God spoelt Suriname schoon!” Een kennis had de dag ervoor juist gemopperd over het besluit de parade niet ’s morgens maar ‘s middags te houden. “Ik hou van mijn tradities; mij zien ze niet.” Alsof ze de bui al had zien hangen. Maar dat had Bouterse als doorgewinterde ‘militair’ eigenlijk ook gemoeten. Immers, in november begint het steevast te regenen rond vijven. Hoe zonnig de dag ook is begonnen, dan komt dreigend vanuit de oceaan een onheilspellend grijze deken over Paramaribo heen.

Persoonlijk vind ik het een raar argument dat militairen, die ons land moeten verdedigen, niet even twee uurtjes de brandende zon kunnen trotseren. Ik zie al de vijand – oprukkend vanuit het reeds bezette Tigrigebied – binnen komen vallen en dat ‘onze jongens’ zeggen: “Landgenoten, heb geduld; als de zon milder is zullen we de tegenaanval inzetten.” Met zo’n leger verlies je geheid de oorlog. Dat vond ik nou juist zo intrigerend aan de parade: dat eens per jaar militairen de genadeloze zon trotseren. Goede oefening. Eigenlijk heeft opperbevelhebber Bouterse, die zo prat op zijn leger gaat, de landverdedigers gedegradeerd tot watjes. Je zou bijna die boze tongen willen geloven.

Maar goed. Toen Bouterse zo live op televisie, druipend in de stromende regen en zonder paraplu, de gewapende machten inspecteerde, symboliseerde dat wel een man die de consequenties van zijn eigen beslissingen ondergaat. Niet verwonderlijk dat hij applaus oogstte, ook al kwam dat vooral van sentimentele NDP’ers. Tegelijk deed het theatrale beeld me denken aan die kolderieke Lambiek uit Suske en Wiske, die maar nooit zijn flaters wil toegeven. Het was natuurlijk ook gewoon een nat pak halen.

Bouterse zit nu een jaar en een kwartaal aan als president. Toen van de week de IDB besloot aan Suriname 300 miljoen dollars te lenen voor het Strategisch Plan 2011-2015, ging een gevoel van goed nieuws door me heen. Dit kan Venetiaan niet langer geheel op zijn conto schrijven. Als na ruim een jaar regering-Bouterse de IDB dit besluit neemt, dan gaat er een positief signaal vanuit. En net wat een ondernemer tegen me zei: “Ere wie ere toekomt.” Hetzelfde gevoel van goed nieuws ging door me heen, toen bericht werd dat de regering weer haar rekeningen kan betalen. Ook daarover was de ondernemer te spreken. “Beter dan onder Venetiaan. Toen duurde het máánden. Nu wordt keurig maandelijks betaald, op de cent af.”

Toch ontkom ik met de IDB-lening ook niet aan de vergelijking met die 500 miljoen gulden aan verdragsmiddelen waarmee Nederland destijds de militaire machtsgreep sanctioneerde. De rest is geschiedenis. Hopelijk herhaalt die zich niet. De nog steeds broze economie is goeddeels een erfenis van de coup en van marionet Wijdenbosch. Wellicht is Bouterse daarom nu bereid de consequenties daarvan te dragen door middel van prudent monetair beleid. Het is nog te vroeg om te juichen, maar bemoedigend is het wel. Een stabiele munt is het halve werk. Houden zo.

Nu nog het moreel-ethische. Zoals Bouterse mans de stromende regen als consequentie heeft ondergaan, is het te hopen dat hij zich ook zo zal opstellen als het vonnis van het 8 decemberproces evenmin zonnig zal blijken. Of gewoon excuses aanbieden aan nabestaanden. Dan krijgt hij ook mijn applaus. Vooralsnog: ga zo door!

Iwan Brave

Dat slaat dan op de afgelopen jaren en zelfs decennia. Periodes dus van hyperinflatie, gigantische publieke schulden en niet al te strakke begrotings- en monetaire politiek. “We moeten nooit meer terug naar de boom en bust tijden”, zei Hoefdraad bij de afsluiting van de regionale bankiersvergadering. Hetzelfde zou moeten gelden voor de andere landen in het Caribisch gebied. Om dit te garanderen, zal vooral het bankwezen zijn rol moeten vervullen.

Dit komt neer op richting geven aan de economische ontwikkeling. Voor de centrale banken gaat dit dubbel op, vooral met het oog op de crises in de wereld. “Centrale banken dienen onze landen te beschermen tegen de calamiteiten die bepaalde landen momenteel in hun greep houden”, aldus Hoefdraad. Onder meer moeten vooral productieve sectoren genoeg financiële speelruimte krijgen. Ook oprichting van een spaarfonds als appeltje voor de dorst, behoort tot de strategische stappen.

Wat is dan die mindshift? vraag je je in gemoede af. Leuke meid hoor die Ashna en ongetwijfeld een verdienstelijke strafpleiter; zo vader zo dochter. Maar wat hebben in godsnaam haar capaciteiten als strafpleiter te maken met een diplomatieke topfunctie in India? Wat hebben wij, puur zakelijk bekeken, in godsnaam in India te zoeken? Hier is duidelijk sprake van een snoeppost. Net als de ambassadepost in Jakarta, die is vergeven aan Amina Pardi, levenspartner van Paul Somohardjo. Lekker jaren eng etnisch snoepen op rekening van de toch al uitgeknepen Surinaamse belastingbetaler.

En laat me meteen er achteraan gooien: een Surinaamse ambassade in Ghana zou eveneens vergooid geld zijn. Alleen maar omwille van cultureel emotionele symboliek. Als klein land moet Suriname spaarzaam zijn en is een ambassade pas interessant als je significant economisch of personenverkeer hebt met dat land. Of als je echt visiebeleid erop loslaat. Dan hebben we het niet over dat clihépraatje dat India een afzetmarkt van ruim één miljard zielen vertegenwoordigt. Dat zijn van die ‘potentie’-verhalen waarvan we al dertien in een dozijn hebben. Ik vrees dat Suriname eerder overspoeld zal worden met vele malen goedkopere producten uit India. Zoals we nu overspoeld worden met inferieure Chinese en Braziliaanse makelij. Suriname doet er beter aan eerst zelf binnenlandse productie goed op gang te krijgen.

Het feit alleen al dat je de vrouw van je coalitiegenoot bombardeert tot ambassadeur en nu de dochter van je vrijpleiter, zegt genoeg over hoe weinig serieus we onze kansen moeten zien op die miljardenmarkten. We gaan er hooguit ons handje ophouden voor een beperkte ‘creditline’. Niet langer bedelen bij de voormalige kolonisator maar elders. Mooie mindshift. Geloof me: wij mogen dan zogenaamd een ‘culturele band’ met die landen hebben, maar andersom ervaren zij het beslist niet zo. En ach, wat zegt ‘diaspora’ in een globaliserende wereld.

Eveneens verspild geld is de peperdure ambassade in Parijs– toe maar; nabij Champs Élysées met uitzicht op de Eiffeltoren en de Arc de Triomphe. Omdat we zogenoemd “meer op hebben met Frankrijk dan met Nederland”, wordt mindgeschift beweerd. En wel vanwege de ruim 500 kilometer grens met Frans-Guyana. Dus zijn we ‘buurland van Frankrijk’. Tuurlijk. Ben blij dat ik niet in Suriname ben opgegroeid, anders zou ik deze BS ook nog voor zoete koek slikken. Ik zie al die Fransen zich wenkbrauwfronsend afvragen: “Sûrinaim, jamais entendu parler, où est-ce?” Ik hoef dit natuurlijk niet te vertalen, neem ik aan, aangezien we zoveel meer met Frankrijk op hebben.

Suriname verbreedt zijn scope, heet het. Ik heb echt te doen met al die mensen die geloven dat we onder Bouterse daadwerkelijk een mindshift ondergaan en dat we ons bevrijden van onze enge koloniale oriëntatie. Al die Surinamers die daar aan de Noordzee zo fel ageren tegen Zwarte Piet, ondergaan een vergelijkbare (des)illusie. ‘Zwarte Piet is racisme’; klinkt niet echt bevrijd. Bovendien een onware stelling. Zwarte Piet is folklore. Heerlijke pepernoten, veel cadeautjes, gebonk op de deur en dat je hart vol verwachting klopt of het allemaal in die ene schoen past. Maak je niet druk; hoe harder je schreeuwt, des te meer je jezelf identificeert met Zwarte Piet en als zodanig etaleert.

Snoepposten en Zwarte Piet: wij Surinamers zijn kampioen in het verkwisten van kapitaal en kostbare energie. Ik ontving van mijn neef via email een ‘petitie tegen Zwarte Pieten-viering’. Ik mailde terug: “Hebben jullie niets beter te doen? Kom Suriname opbouwen.” Met al zijn hebi’s. Maar ja, dat vergt een echte mindshift.

Iwan Brave