Door Iwan Brave – Een waar Surinaams tafereel was het tweede kort geding in de slepende begrafeniskwestie van de al twee maanden geleden overleden Stanley Abini. Zijn christelijke weduwe en kinderen werden bijgestaan door een Hindoestaanse juriste. Zijn tweedelijnsfamilie, die zich op tradities beroept door een juriste met Chinese achternaam. En de rechter was ook een Hindoestaan. Mooie symbolische setting. Het is namelijk geen Saramaccaans maar een nationaal conflict: tradities versus veranderingen.

Advocaat Sieglien Sewdien zette de situatie nog eens haarfijn uiteen. Het is niet zo dat iemand zomaar een stukje grond heeft opengekapt en daar even begraven wil worden. Het betreft iemand die decennia geleden samen met zijn gezin hardhandig verbannen en verstoten werd uit Nieuw Aurora vanwege zijn vasthoudendheid aan het volle-evangelische geloof. Toenmalige kapitein van Gujaba vond dat Abini evenwel deel bleef uitmaken van de Awana-lo. Daarom mocht hij kiezen uit vier plaatsen: “Waar je zal wonen, doodgaan en worden begraven.” Abini koos voor Djomongo. En niet zomaar. Die plek was volgens de Saramaccaanse traditie al verworden tot ‘sunju libhá’ – ‘verdorven plaats’ of ‘vuilnisbelt’ – omdat daar al twee lichamen van drenkelingen waren begraven.

Al in 1983 toog een delegatie van de Volle Evangelie naar toenmalige granman Jozef Aboikoni omdat men een plek wilde om volgelingen te begraven. Aboikoni verwees hen door naar hoofdkapitein Oto van Nieuw Aurora. Die besloot toen over Djomongo: “Dat is de plaats waar de christenen begraven moeten worden.” Aldus ook destijds door de granman werd bekrachtigd. Op basis hiervan maakte Abini zijn keus. Na het openkappen doopte hij Djomongo om tot ‘Nazareth’. Hier is dan ook sprake van een interreligieus conflict. De christenen bestempelen traditionele dorpen eenvoudig weg als ‘heidense dorpen’. Maar ook de traditionelen zondigen zich aan religieuze arrogantie. Uiteindelijk hebben zij christenen een ‘vuilnisbelt’ aangewezen om hun doden te begraven. En daar hebben ze zich kennelijk lelijk op verkeken, want de volle-evangelisten, die zich hadden bevrijd van ‘bijgeloof’ en ‘afgoderij’, hadden daar geen moeite mee.

Abini was eigenlijk – gezien zijn verbanning en ontberingen – een christelijke pionier. Nu beroepen zijn tweedelijnsfamilie en anderen van de Awano-lo zich op tradities en eisen verregaande inspraak bij het bepalen van zijn begrafenisplek. “Wij van het binnenland hebben tradities die eeuwenoud zijn. Je wordt begraven op de plaats waar de familie van je moeder is begraven”, zegt huidig granman Belfon Aboikoni. Met alle respect, maar met zo een rigide opstelling zouden we met zijn allen nog in het stenen tijdperk leven. Dan zou Aboikoni ook niet communiceren met een mobieltje maar met een apintiedrum. En zou hij zich peddelend begeven over de rivier en niet met een 40-pk buitenboordmotor.

Tradities worden eng als ze fundamentalisme in de hand werken. Daarom is het verwerpelijk dat Aboikoni schermt met het mogelijk uitbreken van een ‘binnenlandse oorlog’. Hij zet daarmee trouwens zijn eigen mensen weg als barbaars. Verdragen bepalen dat overheden rekening moeten houden met leefgewoonten en tradities van in stamverband levende gemeenschappen. Maar men moet de boel niet omdraaien door tradities boven universele rechten te stellen. Zoals dat van godsdienstvrijheid. De zich aan tradities vastklampende binnenlandbewoners zullen moeten accepteren dat ook hun gemeenschappen veranderen, door eigen mensen van binnenuit.

Deze slepende begrafeniskwestie doet denken aan de eerste negen zwarte leerlingen van de Little Rock High School in het Amerikaanse Arkansas, na opheffing van de rassenscheiding op openbare scholen in 1957. President Eisenhower stuurde militairen om het negental in een tweede poging te loodsen langs een woedende racistische menigte. Zo ook werden weduwe Abini en (klein)kinderen vorige week dreigend de waterweg versperd naar Nazareth. Voor het uitoefenen van hun universele recht verdient de familie politiebegeleiding. Natuurlijk kan president Bouterse, uit vrees voor ernstige verstoring van de openbare orde, als noodverordening de begrafenis daar verbieden. Eisenhower koos als ‘sterke president’ niet voor de weg van de minste weerstand. Spannend conflict.

Iwan Brave (bericht aangepast na taalkundige en naamcorrectie door Pongosaqoui)

Door Iwan Brave – De laatste week begon traditiegetrouw het bizarre optellen van het aantal vuurwerkslachtoffers, zoals we het hele jaar bijna plichtmatig de verkeersbarometer hebben bijgehouden. Tot aan vrijdag vielen nog twee verkeersdoden aan de Afobakaweg. Maar het mocht allemaal de feestelijke oudejaarssfeer in het land niet drukken. Nu oudjaar op zaterdag viel, was het zelfs een tweedaags festijn.

Vrijdag waren overal bedrijfsfeesten met pagara, muziek, veel eten en drinken. Dit als prelude van de pagara-estafette in de binnenstad, die zaterdagmiddag om twaalf uur het hoogtepunt vormt. De publieke belangstelling hiervoor heeft inmiddels apocalyptische vormen aangenomen. Als voorzorgsmaatregel mocht een pagara niet meer dan honderd meter (!) zijn en werden letterlijk ‘adempauzes’ ingelast. Ook werd twee richtingen op afgestoken zodat het publiek zich spleet in een zee van rood.

President Bouterse zorgde ook voor wat extra vuurwerk door nog even zijn voormalig pleegzoon, die wegens roofmoord vast zat, gratie te verlenen. Uiteraard is de jongeman juridisch technisch wegens doodslag veroordeeld tot vijftien jaar. Maar in de volksmond was er gewoon sprake van de zoveelste ‘roofmoord’ die het land schokte. En dan is je pleegvader zelf ook hoofdverdachte in het decembermoordenproces. Misschien dacht Bouterse ons een voorproefje te geven hoe zelfzegenend zijn presidentiële kruis werkt als het gaat om eventuele gratieverlening voor zichzelf. En als-ie het al niet was, hij heeft zich compleet ongeloofwaardig gemaakt als president. Hij had moeten zeggen: ‘Sorry pleegzoon, hoe voorbeeldig je je ook gedragen hebt, maar ik kan je geen gratie verlenen. Want niet alleen zet ik mezelf te kijk, maar ook Suriname als ‘bananenrepubliek.’ Zo zien we maar weer, hoeveel nationalisme werkelijk in Bouterse schuilt.

Over drie weken is het alweer een jaar geleden dat de SRD werd gedevalueerd (‘gedeprecieerd’) met twintig procent. Vooral de forse brandstofprijsstijging zorgde voor een ware kettingreactie. We gingen allemaal fors in koopkracht achteruit. Het heeft mij in elk geval doen besluiten zoveel mogelijk te fietsen. De Centrale Bank heeft de inflatie voor 2011 geschat op ongeveer vijftien procent en verwacht hooguit zes procent inflatie volgend jaar. Klinkt bemoedigend, maar het geeft aan hoe flink de devaluatie erop heeft ingehakt.

Zo was het allemaal goed financieel nieuws aan het eind van het jaar, als pleister op de wond. De monetaire reserves zijn met ruim 100 miljoen dollar gegroeid tot 771 miljoen. Staatsolie en Rosebel Gold Mines zijn de grootste spekkers van de staatskas. Het zwarte en gele goud hebben ons nog net de lippen boven water doen houden, vooral door de gestegen wereldmarktprijzen. De staat heeft voor 2,8 miljard Surinaamse dollars geïnd aan (in)directe belastingen. Vooral door middel van accijnsverhogingen en de ‘government take’ op de brandstofprijs is de toch al kale Surinamer extra geplukt. Bankpresident Hoefdraad drukte het chiquer uit tijdens zijn oudejaarsrede: “Niet te onderschatten is het prudent fiscale beleid van de regering en monetaire autoriteiten.”

Er komt ook nieuwe goudwet. En die is hard nodig, want het is ontluisterend hoeveel geld Suriname misloopt met de ‘kleinschalige goudwinning’. Wat dat betreft is de kwalificatie ‘kleinschalig’ zeer misleidend. Suriname kan, als het lukt, tot maximaal dertig procent aandelen verwerven bij de nieuwe uitbreiding van de Rosebel Gold Mines. Maar dan moeten we wel die 240 miljoen dollars voor investeringen bij elkaar zien te schrapen. Wie weet wordt het dan, gecombineerd met een goed fiscaal regime, alsnog een golden jackpot.

Maar zover is het vooralsnog niet. Vrijdagavond kwam ik een radiocollega tegen die een feesthemd ging kopen. Hij was net als ik op de fiets en vertelde: “Ik heb de autotank helemaal gevuld voor 235 SRD. Tegen mijn vrouw heb ik gezegd: ‘Je doet maar wat je wilt, maar leeg is leeg en januari wordt een lánge maand.’” En zo wordt geheel 2012 financieel verwachtbaar heel lang. Desondanks: Tek’ a yari!

Iwan Brave

Daarom tracht ik vrijwel elke dag bezinnend door het leven te gaan en innerlijk in balans te blijven. Daarbij is geen plaats voor zelfmedelijden, wrok of zelfverwijt over gemiste kansen. Ik heb scherven opgeveegd en ben nu volledig gefocust op mijn werk en daarmee op mijn maatschappelijk perspectief. Genotsmiddelen en ‘uitgaan’ behoren niet meer tot mijn levensbehoeften. Het liefst heb ik mijn twee biologische dochtertjes zo snel mogelijk in mijn armen, zodat ik ze kan knuffelen en er als een echte ‘papa’ voor ze kan zijn. Ik kan een (rechterlijke) strijd gaan voeren om mijn omgangsrechten’. Dat is niet het geval. Ervaring leert dat het meestal een strijd is zonder winnaars. Het is beter aan mezelf te werken, zodat als mijn kinderen vroeg of laat aankloppen, ze een positieve vader aantreffen met wie ze verder kunnen optrekken.

Door Iwan Brave – Hoe snel ik weer omgang met mijn kinderen zal hebben, hangt in grote mate af van de vergevingsgezindheid van hun moeders. In dat opzicht ‘zit ik mijn straf uit’ die ik ongetwijfeld heb ‘verdiend’. Nou moet ik het kerstsentiment niet overdrijven. Ook als mijn kinderen in de buurt zouden zijn geweest, had ik er niet meer waarde aan gehecht dan van een leuke feestdag met cadeautjes en lekker eten. Het sentimentele, waarmee we vooral door de commercie worden overgoten, was sinds mijn tienerjaren al niet meer aan mij besteed.

Waarschijnlijk ligt dit ook ten grond slag aan het feit dat ik nu op latere leeftijd een gezinsloze ‘vader’ ben. Bij een kritische introspectie kan ik niet bepaald de gewetensvolle vraag ‘wilde je wel een gezinsleven?’ volmondig met ja beantwoorden. Alleen had ik mijn bindingsangst niet zo destructief moeten uiten. Als opgroeiend kind van een vaderloos gezin, ben ik mijn toekomstig ‘vader-zijn’ gaan over-idealiseren, tot zelfs een idee-fixe. Al op mijn veertiende heb ik het ouderlijk huis verlaten vanwege een moeizame moeder-zoonrelatie, waarna een leven volgde waarbij – hoe ‘sociaal’ ik ook overkwam – bevredigen van het ego voortdurend centraal stond.

En dan toch op mijn 37ste besluiten ‘vader’ te worden, terwijl er – achteraf bezien – totaal geen basis lag voor mij om een gezinsman te zijn. Die ‘wens’ was sterk geromantiseerd, overgoten met een egosaus. En zie het resultaat: twee biologische dochtertjes, die net als ik vaderloos opgroeien, en twee niet-biologische zoontjes die ik alsnog hetzelfde lot laat ondergaan. Hun moeders zijn terecht boos op mij, want ik heb ze ook fysiek gekwetst. Hoewel ook hun mate van ego daarbij een vertragende rol speelt, is het vergevingsproces vooral in handen van de tijd.

Acht kinderen bij acht vrouwen was de score van mijn vader. Mijn geboortejaar – 1963 – was zijn ‘topjaar’. Toen hij me vertelde hoe hij toen ‘heen en weer rende’ tussen drie zwangere vrouwen, moest ik wel lachen. Het blijft je vader en het deed me alsnog goed te weten dat hij toch nog ooit een moment voor me heeft gerend. Mijn vader is nooit klaar geweest om ons later op te vangen als meer dan een biologische ‘vader’. Waarschijnlijk omdat hij nimmer zijn ego proportioneel heeft weten te temperen.

Daarin zal ik hem zeker niet volgen. Ik ben ervan overtuigd dat ik als een échte vader weer kerst zal ‘vieren’ met mijn kinderen. Daarom voel ik me allerminst eenzaam. Het leven is één grote kans die we, mits we daadwerkelijk tot inkeer komen, alsnog tijdig kunnen benutten. Voorkomen dat het levenslang ‘uitzitten’ wordt, hebben we gelukkig wel zelf in de hand. Vrolijk kerst!

Iwan Brave

Ondanks al dat jakkeren, trim ik sinds kort weer door Paramaribo en ook nog tijdens de schemering. Dat laatste half uurtje daglicht is zo ontspannend voor de geest en ik heb een verkeersluwe trimroute uitgestippeld. Tegenwoordig fiets ik ook regelmatig naar het werk. Dat ervaar ik als dubbele winst: gezond voor je lichaam en voor je portemonnee. Tenminste, zolang je het overleeft. Ik durfde uit angst voor razende auto’s niet op de fiets of te trimmen. Maar ondertussen ging je zittend naar je werk om vervolgens vrijwel de gehele dag achter je bureau te kruipen.

Hoe gezond ik ook at, mijn buik zette werkelijk uit en mijn beenspieren werden voelbaar slap. Een simpel sprongetje leidde al gauw tot een spierverrekking. Arthy Gorré, verdachte bij het Decembermoordenproces, verklaarde van de week: “Liever een levende lafaard dan een dode held.” Ik denk er anders over: de noodzaak om lichaam en geest fit te houden heeft mij juist over mijn verkeersangst heen gezet. Wel fiets ik met een fietshelm op en eveneens via een verkeersluwe route. Maar ook dan kan het spoken en is het huiveringwekkend hoe automobilisten flink het gaspedaal intrappen. Soms kijk ik met een mengeling van afgrijzen en bewondering hoe zelfs keurige huisvrouwen met zeventig kilometer per uur jakkeren over de meest onoverzichtelijke kruispuntjes, die Paramaribo rijk is.

Je hart breekt hoe zelfs niet voor schoolkinderen worden gestopt bij zebrapaden. Ik tracht wel zoveel mogelijk te stoppen, maar kijk altijd eerst in mijn spiegel. Als het verkeer achter mij aan komt racen, dan ga ik echt niet voetgangers – en al helemaal niet kinderen – op basis van ‘verkeersfatsoen’ een gewisse dood in sturen. Een keertje was ik gestopt voor een groep jongens. Er kwam geen tegenligger, dus dacht ik: het kan. Gelukkig bleef ik in mijn zijspiegel kijken en zag een auto zich uit de rij achter mij losmaken en met volle snelheid aankomen. Ik hield mijn toeter aanhoudend in, waardoor die overstekende jongens schrokken en tijdig inhielden. Het scheelde een haar of ze waren de lucht ingevlogen.

Vrijwel elke dag staat op de voorpagina van de Times of Suriname een foto van een (ernstige) aanrijding, waarbij vaak bromfietsers de klos zijn. Je kan ze beter bromvliegen noemen, gezien hun doorgaans kamikaze-rijstijl. Als het om twee auto’s gaat dan is de blikschade onvoorstelbaar groot voor de bebouwde kom. Zelfs op de Nederlandse snelwegen heb ik zelden schade van dat kaliber mogen aanschouwen. De Surinaamse verkeerscriminaliteit – een ander woord heb ik er niet voor – is duidelijk je reinste normvervaging.

Een keer wilde ik als chef een jonge collega aansporen hierover een artikel te schrijven naar aanleiding van een aangrijpende foto: een levenloos lichaam op straat en meters verder een verkreukelde fiets. “Het is toch niet normaal dat je zo morsdood wordt gereden binnen de bebouwde kom”, zei ik tegen die collega. Diens antwoord was: “Die fietsers kennen de verkeersregels niet.” Ik vertelde hem dat als je in Nederland een fietser of voetganger aanrijdt, je als automobilist aansprakelijk bent. “Vanuit de filosofie de zwakke verkeersdeelnemer te beschermen”, lichtte ik toe. “O, vandaar dat die bakra’s hier rijden alsof ze dood willen gaan”, smeet hij eruit.

Ik liet mijn hoop en pogingen varen een bevlogen verhaal te krijgen van een gezond verontwaardigde jonge Surinaamse journalist. Ik vrees dat alleen nog maar zware gevangenisstraf voor het morsdood rijden van iemand, het tij kan doen keren.

Iwan Brave

Belangrijk is overtuigd te raken van de integriteit van je bronnen. Een reeks lange, intensieve gesprekken. Soms tot laat in de avond. Je bouwt aan onderling vertrouwen: je wilt geen oor worden aangenaaid en zij willen niet zomaar een sensatieverhaal dat het toen 8-jarige slachtoffertje en de school onnodig kan schaden. Meester P. had een zeer handtastelijke wijze van omgang met meisjes. Twee klachten van moeders over handtastelijkheden jegens hun dochters waren door een leerkracht en een oud-bestuurslid bij de directie aangekaart. Er werd niets meegedaan. Op de schoolplaats had een moeder woedend tegen meester P. geroepen: “Blijf met je vieze poten van mijn dochter af.” Voor meer ‘niet mis te verstane klachten en signalen’ verwijs ik u naar het artikel.

Dan het traumatische verhaal van het slachtoffertje. Vorig jaar tijdens gymles op de speelplaats moest ze alleen met meester P. het klaslokaal naar binnen onder het mom: ‘Nee, eerst een tik op je bil’. Deur ging dicht, haar broekje moest uit en zij over zijn schoot voor die ‘tik’. Een door de school ingeschakelde psychologe en kinderpsychiater verklaarden haar verhaal ‘consistent’. Direct aangifte doen, was hun advies. Maar het bestuur wilde rechtsom en de ouders linksom: algemeen schoolbelang versus individueel kindbelang. Partijen komen uiteindelijk zelfs ‘vijandig’ tegenover elkaar te staan. Ondertussen is meester P. hals over kop naar Nederland vertrokken, terwijl het justitieel onderzoek nog steeds loopt.

De wijze waarop ouders en kind als ‘onrustzaaiers’ en ‘potentiële leugenaar’ intussen van school zijn geweerd, doen de wenkbrauwen zeer fronzen. Ook een andere kritische moeder kwam in aanvaring en werden haar drie kinderen eveneens pardoes afgeschreven. In beide gevallen dienen ouders een klacht in bij de Nederlandse Klachtencommissie, maar het schoolbestuur heeft daarvan de uitkomst niet willen afwachten. Ook uit interne correspondentie blijkt dat er geen sprake is van een eerlijke interne klachtenprocedure. Het druist gewoon in tegen je rechtsgevoel; zeker gezien de pijnlijke aanleiding.

Ook Lilian Ferrier, kinderactiviste en psychologe, hield zich bezig met de slepende kwestie en onderzocht het slachtoffertje. Aanvankelijk wilde Ferrier niet praten en verzocht nadrukkelijk ‘niet zomaar’ te publiceren. “Het gaat hier niet om die zedenzaak, maar om het handelen van het schoolbestuur”, benadrukte ze. Volgens Ferrier waren op De Cederboom “kinderrechten geschonden”. Eind oktober zag het schoolbestuur, na een aanvankelijke toezegging, alsnog af van wederwoord. Toen ook voor Ferrier definitief de deur werd dichtgehouden, wilde zij wel praten. Volgens haar voldoet meester P. aan het ‘profiel van een pedofiel’. En: “De tactiek van De Cederboom is ouders op stang jagen, onder druk zetten en het kind etiketteren als zwart schaap.”

Terwijl het schoolbestuur al lang rigoureus heeft optreden jegens ouders, heeft de Nederlandse Klachtencommissie tot aan vandaag nog steeds niet haar – nota bene – ‘niet-bindend’ advies uitgebracht. De Haagse stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB), die subsidie verstrekt aan De Cederboom, bemoeit zich niet met interne kwesties. En omdat de toch al ‘zwaar onderbezette’ Surinaamse onderwijsinspectie geen bemoeienissen heeft met het curriculum en aantrekken van leerkrachten, zijn de misvatting en gewoonte ontstaan dat die geheel geen bemoeienissen heeft met ‘Nederlandse scholen’. “De bescherming van het kind is daardoor niet optimaal”, zegt Ferrier.

Dan heb ik nieuws! ‘Controle Nederlandse scholen niet optimaal’, kopte de Ware Tijd. Sloeg natuurlijk vooral in vanwege het vermeende pedofiele handelen van meester P. Maar de boodschap – de slechte controle op de ‘Nederlandse scholen’ en het daardoor inherente ‘vrij spel’ van hun besturen – werd nationaal goed opgepikt. Bovendien werd een krampachtig verhulde staaltje onrecht en rechteloosheid op microniveau, bovengronds gehaald. Drie vliegen in één klap. Tot uw dienst.

Iwan Brave

Alsof de weergoden sarcastisch hadden bedacht: o, dus jij vindt de zon te fel, dan zullen we je lekker afblussen. Mijn moeder belde me vanuit het Onafhankelijkheidsplein en zei optimistisch: “God spoelt Suriname schoon!” Een kennis had de dag ervoor juist gemopperd over het besluit de parade niet ’s morgens maar ‘s middags te houden. “Ik hou van mijn tradities; mij zien ze niet.” Alsof ze de bui al had zien hangen. Maar dat had Bouterse als doorgewinterde ‘militair’ eigenlijk ook gemoeten. Immers, in november begint het steevast te regenen rond vijven. Hoe zonnig de dag ook is begonnen, dan komt dreigend vanuit de oceaan een onheilspellend grijze deken over Paramaribo heen.

Persoonlijk vind ik het een raar argument dat militairen, die ons land moeten verdedigen, niet even twee uurtjes de brandende zon kunnen trotseren. Ik zie al de vijand – oprukkend vanuit het reeds bezette Tigrigebied – binnen komen vallen en dat ‘onze jongens’ zeggen: “Landgenoten, heb geduld; als de zon milder is zullen we de tegenaanval inzetten.” Met zo’n leger verlies je geheid de oorlog. Dat vond ik nou juist zo intrigerend aan de parade: dat eens per jaar militairen de genadeloze zon trotseren. Goede oefening. Eigenlijk heeft opperbevelhebber Bouterse, die zo prat op zijn leger gaat, de landverdedigers gedegradeerd tot watjes. Je zou bijna die boze tongen willen geloven.

Maar goed. Toen Bouterse zo live op televisie, druipend in de stromende regen en zonder paraplu, de gewapende machten inspecteerde, symboliseerde dat wel een man die de consequenties van zijn eigen beslissingen ondergaat. Niet verwonderlijk dat hij applaus oogstte, ook al kwam dat vooral van sentimentele NDP’ers. Tegelijk deed het theatrale beeld me denken aan die kolderieke Lambiek uit Suske en Wiske, die maar nooit zijn flaters wil toegeven. Het was natuurlijk ook gewoon een nat pak halen.

Bouterse zit nu een jaar en een kwartaal aan als president. Toen van de week de IDB besloot aan Suriname 300 miljoen dollars te lenen voor het Strategisch Plan 2011-2015, ging een gevoel van goed nieuws door me heen. Dit kan Venetiaan niet langer geheel op zijn conto schrijven. Als na ruim een jaar regering-Bouterse de IDB dit besluit neemt, dan gaat er een positief signaal vanuit. En net wat een ondernemer tegen me zei: “Ere wie ere toekomt.” Hetzelfde gevoel van goed nieuws ging door me heen, toen bericht werd dat de regering weer haar rekeningen kan betalen. Ook daarover was de ondernemer te spreken. “Beter dan onder Venetiaan. Toen duurde het máánden. Nu wordt keurig maandelijks betaald, op de cent af.”

Toch ontkom ik met de IDB-lening ook niet aan de vergelijking met die 500 miljoen gulden aan verdragsmiddelen waarmee Nederland destijds de militaire machtsgreep sanctioneerde. De rest is geschiedenis. Hopelijk herhaalt die zich niet. De nog steeds broze economie is goeddeels een erfenis van de coup en van marionet Wijdenbosch. Wellicht is Bouterse daarom nu bereid de consequenties daarvan te dragen door middel van prudent monetair beleid. Het is nog te vroeg om te juichen, maar bemoedigend is het wel. Een stabiele munt is het halve werk. Houden zo.

Nu nog het moreel-ethische. Zoals Bouterse mans de stromende regen als consequentie heeft ondergaan, is het te hopen dat hij zich ook zo zal opstellen als het vonnis van het 8 decemberproces evenmin zonnig zal blijken. Of gewoon excuses aanbieden aan nabestaanden. Dan krijgt hij ook mijn applaus. Vooralsnog: ga zo door!

Iwan Brave

Dat slaat dan op de afgelopen jaren en zelfs decennia. Periodes dus van hyperinflatie, gigantische publieke schulden en niet al te strakke begrotings- en monetaire politiek. “We moeten nooit meer terug naar de boom en bust tijden”, zei Hoefdraad bij de afsluiting van de regionale bankiersvergadering. Hetzelfde zou moeten gelden voor de andere landen in het Caribisch gebied. Om dit te garanderen, zal vooral het bankwezen zijn rol moeten vervullen.

Dit komt neer op richting geven aan de economische ontwikkeling. Voor de centrale banken gaat dit dubbel op, vooral met het oog op de crises in de wereld. “Centrale banken dienen onze landen te beschermen tegen de calamiteiten die bepaalde landen momenteel in hun greep houden”, aldus Hoefdraad. Onder meer moeten vooral productieve sectoren genoeg financiële speelruimte krijgen. Ook oprichting van een spaarfonds als appeltje voor de dorst, behoort tot de strategische stappen.

Wat is dan die mindshift? vraag je je in gemoede af. Leuke meid hoor die Ashna en ongetwijfeld een verdienstelijke strafpleiter; zo vader zo dochter. Maar wat hebben in godsnaam haar capaciteiten als strafpleiter te maken met een diplomatieke topfunctie in India? Wat hebben wij, puur zakelijk bekeken, in godsnaam in India te zoeken? Hier is duidelijk sprake van een snoeppost. Net als de ambassadepost in Jakarta, die is vergeven aan Amina Pardi, levenspartner van Paul Somohardjo. Lekker jaren eng etnisch snoepen op rekening van de toch al uitgeknepen Surinaamse belastingbetaler.

En laat me meteen er achteraan gooien: een Surinaamse ambassade in Ghana zou eveneens vergooid geld zijn. Alleen maar omwille van cultureel emotionele symboliek. Als klein land moet Suriname spaarzaam zijn en is een ambassade pas interessant als je significant economisch of personenverkeer hebt met dat land. Of als je echt visiebeleid erop loslaat. Dan hebben we het niet over dat clihépraatje dat India een afzetmarkt van ruim één miljard zielen vertegenwoordigt. Dat zijn van die ‘potentie’-verhalen waarvan we al dertien in een dozijn hebben. Ik vrees dat Suriname eerder overspoeld zal worden met vele malen goedkopere producten uit India. Zoals we nu overspoeld worden met inferieure Chinese en Braziliaanse makelij. Suriname doet er beter aan eerst zelf binnenlandse productie goed op gang te krijgen.

Het feit alleen al dat je de vrouw van je coalitiegenoot bombardeert tot ambassadeur en nu de dochter van je vrijpleiter, zegt genoeg over hoe weinig serieus we onze kansen moeten zien op die miljardenmarkten. We gaan er hooguit ons handje ophouden voor een beperkte ‘creditline’. Niet langer bedelen bij de voormalige kolonisator maar elders. Mooie mindshift. Geloof me: wij mogen dan zogenaamd een ‘culturele band’ met die landen hebben, maar andersom ervaren zij het beslist niet zo. En ach, wat zegt ‘diaspora’ in een globaliserende wereld.

Eveneens verspild geld is de peperdure ambassade in Parijs– toe maar; nabij Champs Élysées met uitzicht op de Eiffeltoren en de Arc de Triomphe. Omdat we zogenoemd “meer op hebben met Frankrijk dan met Nederland”, wordt mindgeschift beweerd. En wel vanwege de ruim 500 kilometer grens met Frans-Guyana. Dus zijn we ‘buurland van Frankrijk’. Tuurlijk. Ben blij dat ik niet in Suriname ben opgegroeid, anders zou ik deze BS ook nog voor zoete koek slikken. Ik zie al die Fransen zich wenkbrauwfronsend afvragen: “Sûrinaim, jamais entendu parler, où est-ce?” Ik hoef dit natuurlijk niet te vertalen, neem ik aan, aangezien we zoveel meer met Frankrijk op hebben.

Suriname verbreedt zijn scope, heet het. Ik heb echt te doen met al die mensen die geloven dat we onder Bouterse daadwerkelijk een mindshift ondergaan en dat we ons bevrijden van onze enge koloniale oriëntatie. Al die Surinamers die daar aan de Noordzee zo fel ageren tegen Zwarte Piet, ondergaan een vergelijkbare (des)illusie. ‘Zwarte Piet is racisme’; klinkt niet echt bevrijd. Bovendien een onware stelling. Zwarte Piet is folklore. Heerlijke pepernoten, veel cadeautjes, gebonk op de deur en dat je hart vol verwachting klopt of het allemaal in die ene schoen past. Maak je niet druk; hoe harder je schreeuwt, des te meer je jezelf identificeert met Zwarte Piet en als zodanig etaleert.

Snoepposten en Zwarte Piet: wij Surinamers zijn kampioen in het verkwisten van kapitaal en kostbare energie. Ik ontving van mijn neef via email een ‘petitie tegen Zwarte Pieten-viering’. Ik mailde terug: “Hebben jullie niets beter te doen? Kom Suriname opbouwen.” Met al zijn hebi’s. Maar ja, dat vergt een echte mindshift.

Iwan Brave

Zondagochtend werden we in Nieuw Koffiekamp, zwevend in de hangmat, al voor het krieken van het ochtendgloren gewekt door aanhoudend gelui van de kerk en gekraai van hanen. Het zaligmakende gevoel van ergens op aarde en toch in Suriname. De dag ervoor waren we om twaalf uur ’s middags aangekomen in Negikriki, nabij Brownsweg. Snikheet en nergens schaduw. Maar even later stond ik met laarzen in de rode bauxietblubber met mijn neus boven op het werk van onverschrokken goudzoekers, bewapend met camera, notitieboek en veel drinkwater. Toen wist ik het zeker: als journalist moet je in het roerige Suriname met je poten in de modder staan!

Er heerst nu letterlijk de goudkoorts met alle verhitting en dodelijke wildwesttaferelen van dien. We willen niet oordelen maar vooral weten wie, hoe, waar, wanneer en hoeveel in de goudbusiness. Het blijft natuurlijk schokkend om die natuurvernietiging te zien. Vervuilde kreken en gerooid oerbos. Afgravingen als een rode, open wond met opgetrokken huid. Je kan er heel moralistisch over doen, maar zoals die jongens en mannen in die felle zon en broeihitte zwoegen – ‘wonend’ in barakken van hout en zeil – dwingt alleen maar respect af. De geïmproviseerdheid van het geheel en hun avontuurlijke uitdossing in een decor van ravage, doen vermoeden dat je in de tijd van Mad Max bent beland. De geur van diesel, ronkende pompen en krachtige spuitslangen. Meters diepe afgravingen waar ze soms tot aan hun middel in het modderige water staan. Onder het loerende gevaar bedolven te kunnen worden.

“Dit werk is als een lotto”, zei een goudzoeker in Negikriki. Een andere: “Het is verslavend, net als drugs. Het is snel geld maken.” Op allerlei manieren wordt getracht ‘a moni’ te winnen: gebruikmakend van de schaal tot en met de gulzige graafmachine. Toch vinden deze ‘kleinschalige’ gelukszoekers dat niet zij de natuur vernietigen. “I am Gold, weet je hoe diep die gaat?”, werd retorisch gevraagd over de Canadese multinational. “Wij doen kleine dingen en hebben juist hulp nodig.” Ze voelen zich bedreigd door de ‘ordening van de goudsector’. “Vertel me waar ik in de stad werk kan vinden?” was een veelgehoorde klacht. “Hier worden criminelen nog beziggehouden. Als lanti de mensen hier weghaalt dan wordt het rumoerig in de stad.”

In Nieuw Koffiekamp kwamen we Renato tegen. Aan zijn vingers, verdeeld over beide handen, vijf massieve gouden ringen. De een van een grof klompje goud en de ander weer degelijk afgewerkt met edelsteentjes. Toen ik een van zijn handen wilde fotograferen, protesteerde hij: “Nee, nee, anders denken ze dat het goed met ons gaat!” Het gaat alles behalve goed in Nieuw Koffiekamp. “We mogen het geld niet meer zoeken in het gebied. I am Gold sluit al die plekken af waar het geld is en doet er niets mee”, klaagde Tayron. De porknokkers zoeken nu zo dicht bij hun dorp dat Nieuw Koffiekamp erbij ligt als een ‘eiland’, omringd door afgravingen. “Zo vernietigen we onszelf nu”, zei Renato over al die vervuilde kreken en verdwenen kost- en jachtgronden.

Kort voor vertrek bezochten we een enorme afgraving, die ‘Black Place’ heet. Nog even snel een kwartiertje foto’s maken . Terug bij de auto bleek een zijraampje verbrijzeld en waren onze tassen met kleding en hangmatten gestolen. Twee basja’s gingen nog goedbedoeld op onderzoek uit. Het was echter een illussie dat traditioneel gezag nog enig respect kan afdwingen in deze nieuwe werkelijkheid van ‘zelfvernietiging’. Jongemannen bleven onbewogen in hun hangmatten, lurkend aan hun marihuanajoints. Qua interviews, indrukken en foto’s keerden we met goud huiswaarts. Ondanks het prijskaartje smaakt dit graafwerk naar meer.

Iwan Brave

Het waren ook twee jaren van vooral in balans en gemotiveerd blijven. Suriname is het enige land waar ik op het ogenblijk voor mezelf toekomst ervaar en zie. Van opgeven kon dus geen sprake zijn. Makkelijk was het mentaal allerminst. Maar ik troostte me altijd met: “Heer, als dit mijn zure appel is, dank u voor deze zegening.” Zo kijkend naar het wereldnieuws, leid ik een zeer bevoorrecht leven. Mijn geld houdt niet over, maar hier moeten velen het al gauw met vijf maal minder doen.

Al een jaar geleden werd mij deze nieuwe uitdaging aangeboden. Ik was weliswaar gevleid, maar vond dat ik door die zure appel moest blijven bijten. De goede secundaire arbeidsvoorwaarden hielpen daarbij. Het leven gaat om doorzetten. Gewoon wachten op een mentale doorbraak. Daarnaast was loyaliteit een voorname afweging. Ik heb veel te danken aan de Ware Tijd. Ik had het toestel op automatische piloot gezet naar constructieve doch onbestemde bestemming. Het was niet aan mij de koers te bepalen, zoals ik mezelf had voorgenomen.

Maar die automatische piloot begon mij onvermijdelijk steeds meer geestdodend parten te spelen. Zo gekluisterd achter mijn bureau, voelde ik in mij geleidelijk de journalistieke vlam doven. Dit samen met de perikelen in privésfeer – mijn huwelijk heb ik niet kunnen redden – bevond ik me eigenlijk in dezelfde situatie als toen in 2006, het jaar van mijn persoonlijke neergang. Groot verschil was nu dat het verslavingsaspect en de zucht of hang naar zelfdestructie er niet bij waren. Daarmee heb ik de test glansrijk doorstaan. Maar aan een uitgebluste loyalist heeft niemand iets. Dus voorkomen moet worden dat die journalistieke vlam – vooralsnog mijn enige sleutel naar de toekomst – onherroepelijk dooft. Dat kan alleen door weer verdiepend te graven in het veld, zoals het ooit spontaan in 1986 begonnen was. Het ritme van maandblad past beter bij deze aspiraties.

Via mijn wekelijkse column heb ik het Surinaamse politieke bedrijf met veel satire en knipogen maar ‘kritisch’ op de hak kunnen nemen. Hiermee heb ik willen tonen: dit mag en moet kunnen bij vrijheid van meningsuiting. Ook in Suriname onder president Bouterse. Regelmatig vroegen mensen schertsend: “Leef je nog?” Een keer zei iemand zelfs serieus: “Meneer Brave, ik bid voor u.” Na het mislukken van de grondenrechtenconferentie, twee weken geleden, zei Bouterse zelfreflecterend: “Wie denkt dat wijsheid duur is, weet niet hoe duur domheid kost.” In mijn laatste column voor de krant schreef ik: ‘Met deze wijsheid in gedachte zoek ik, als gewaarschuwd man, het ritme van de maandbladjournalistiek op.’ Vanwege dat ‘gewaarschuwd’ dachten sommigen dat ik bedreigd was. Op een paar verbale modderaanvallen na – waarbij ook tevergeefs naar mijn verslavingsverleden werd gegrepen – ben ik nimmer bedreigd of geïntimideerd.

Alhoewel. Van de week moest ik iets afleveren bij het kabinet van de president. Ik kreeg me daar toch een zeer smerige blik van een prominente adviseur. Zo van: ‘Hoe durf jij hier te komen?’ Duidelijk geen fan. Ik deed alsof mijn neus bloedde en zei opgeruimd: ‘Goedemiddag, hoe gaat het met u?’ Maar die blik onthulde dat de onverdraagzame geest van de dictatuur nog altijd niet geheel terug in de fles is. Hierdoor voel ik me alsnog ook in die zin een gewaarschuwd man. Al met al volop vurig van binnen ben ik weer de piloot van mijn eigen bestemming.

Iwan Brave