Dat Suriname geen luilekkerland is, wist ik overigens al lang hoor. Dus ik klaag niet. Maar toch. Vorige week had ik niet eens de puf om mijn column te schrijven. Normaal pen ik een column neer in een handomdraai. Maar mijn hoofd stond op ‘vooral niets moet’. Twee weekenden geleden was ik het binnenland voor de ‘soft opening’ van het Marron Museum Saamaka Köndë in Pikin Slee. En vorig weekend was een warming-up van het politieke carnaval dat gaat los barsten in verband met de komende verkiezingen op 25 mei. NPS hield op haar partijcentrum Grun Dyari een “Braderie”, DOE een ‘open house’ in verband met zijn nieuwe partijcentrum en SPA had zijn ‘kick off Massameeting’.

Zat over te schrijven dus, maar er zat gewoon een blokkade tussen mijn hoofd en vingers. Omdat ik me scheel werk. Als chef Binnenland moet je niet alleen het team aansturen maar ook artikelen stevig redigeren en ’s avonds erbij zijn om de krant van de volgende dag voor te bereiden. En ook nog tussendoor het echte journalistieke werk – het veld ingaan – erbij doen. Geloof me: op een gegeven moment kan je met deze tropische hitte geen pap meer zeggen, ook al werk je aircogekoeld.

Maar ik heb ook nog een gezinsleven. De vele avonddiensten betekent vaak in de middag beginnen, waardoor je net iets eerder vertrekt voordat de kinderen door de schoolbus worden afgeleverd. Daardoor schiet samen eten erbij in, alsook het ze in bed stoppen en een verhaal voorlezen. En als je rond middernacht thuis bent gekomen, dan lig je echt nog wel voor pampus als zij zes uur ochtends opstaan. Ik heb moeten vechten tegen mijn schuldgevoelens hierover. Maar ik troostte me met de gedachte ‘liever één snurkende papa in bed, dan tien in de lucht’. Met die blik komen ze soms ook even checken.

Dat betekent dat ik nu echt te maken krijg met ‘qualitytime’ en hoe daaraan invulling te geven. Dat begint met niet méér willen geven – beloven – dan je kunt opbrengen. Waar kinderen vooral niets aan hebben, is een rusteloze papa. Dat voelen ze haarfijn aan. Dan worden ze onhandelbaar, en kinderen zijn meesters in het doelgericht de verkeerde knoppen indrukken! Om te checken of je het werkelijk met ze meent. Vooral bij Heather-Leezza – die als meisje mij het meest claimt als ‘hij is míjn papa’ – merk ik dat. Ongetwijfeld ook een cliché, maar het zij gezegd: als je er bent, wees er dan ook werkelijk. Liever een kort maar krachtig uur, dan een hele middag waterverf.

Met de nodige watervrees ben ik twee weken geleden bij ze ingetrokken. Na enkele dagen kreeg ik al vluchtneigingen. Even paniek; was het dan toch een foute beslissing?! Maar dan moet die knop om. Duidelijke lijnen trekken: als er brand is op de werkvloer dan moet papa die gaan blussen. Daar staat tegenover: het weekend is grotendeels voor jullie en gestand houden de belofte ‘morgenmiddag eet papa mee!’ En dan niet hapslik maar lekker twee uurtjes uitbuiken en samen op de bank liggen knuffelen. Ja, en uit dat mobieltje.

Het betekent ook, zoals deze drukkende zondag, samen naar de kerk en eten. Maar daarna gaan jullie met mama naar het zwembad en papa gaat niet mee. “Kom noh, waarom niet.” “Papa moet schrijven.” Waarom noh? Vanwege ons mooie huis, jullie aircogekoelde slaapkamers, die mooie auto, jullie vreugdevolle privé-school en al dat lekkere eten op commando. Net even een uurtje geslapen en heb nu het rijk voor mij alleen. Het heeft goed uitgepakt. Bij deze uw column. Straks weer qualitytime voor het gezin. Klinkt heroïsch, maar het verbleekt bij wat een moeder moet opbrengen. Gelukkig is die uitgerust met een ‘moederhart’.

Iwan Brave

Dan word ik onrustig, of ik ga onnodig piekeren en weet niet welke kant op te gaan. Elke keer ben ik dan weer verwonderd door het zalvende, blijmoedige effect van in de bijbel duiken. Ik voel ook de behoefte regelmatig te vergaderen. Net zoals bij het trimmen die driekwartier voor mezelf zijn, zo zijn die luttele uren naar de kerk gaan voor God. Maar welke kerk, hier in Suriname?

De Jehova’s Getuigen spreken mij aan. Op twee dingen na: hun opvatting dat je als ‘ware’ christen van deur tot deur moet prediken en dat je ‘geen deel van deze wereld’ mag zijn. Daarom is hun ogen menig andere christen ‘heidens’. Volgens mij gaat het erom dat je je met je hart onthecht van aards en materiaal gewin. Mijn schoonouders zijn voorgangers van een Volle Evangelische gemeente. Lekker makkelijk dus. Heerlijk om te zien hoe mijn kinderen opgaan tussen hun vele nichtjes, neefjes, tantes en ooms. Maar van al dat aanhoudend zingen en talloze keren Jezus’ naam aanroepen, denk ik toch na een uur: ja, en toen?

Stichting De Stem vangt drugsverslaafden op en haar interne programma van anderhalf jaar legt nadruk op zingeving in het leven door aanvaarding van Christus. Verslaafden worden concreet geresocialiseerd en bij succes ‘uitgezegend’. Ook ik werd in 2006 opgevangen door De Stem. Dat ik uiteindelijk naar Amsterdam vertrok, nam niet weg dat De Stem mijn aanvaarding van Christus vervolmaakte. De Stem is verbonden aan de Volle-Evangelische gemeente ‘Kinderen van Licht’. Deze gemeente doet periodiek aan ‘evangelisatie’ waarbij men de straten op gaat om verslaafden en andere sociale probleemgevallen de reikende hand te bieden. Prediken van deur tot deur met concrete maatschappelijke hulpverlening, dát spreekt mij aan.

Vorige week zondag was de ‘uitzegeningdienst’ van Wilfred Asikéndé (48), een oud onderofficier van het leger die twaalf jaar verslaafd was. Ik was erbij als journalist en kwam heel wat voormalig interne kameraden tegen. Net als toen vond ik het zingen en prediken bij Kinderen van het Licht pakkend, omdat het een niet louter zwevende gemeente is. Ik maakte er meteen een kerkdienst voor mezelf van, en zong de aanbiddingsliederen vol dankbaarheid mee. Voor mij was de cirkel rond: alles wat ik kwijt was, had ik weer terug. Aan het eind van de uitzegeningsdienst werd ik door pastor Carlo Lansdorf naar voren geroepen: “We hebben hier een oude bekende die als journalist aanwezig is.” Ik nam de microfoon en zei: “Het feit dat ik hier weer sta, bewijst dat God bestaat. En zonder De Stem was ik nu stemloos geweest.” Halleluja! werd er gejuicht. En wijzend naar Asikéndé: “Ik beloof dat deze man morgen voorpaginanieuws is!” Toen ging het kerkje echt zijn dak uit. Leden kwamen naar voren om me te omhelzen.

Ik deed die belofte spontaan. Tijdens die ontladende uitzegeningsdienst, waarbij Asikéndé na anderhalf jaar van volharding zijn tranen de vrije loop liet, besefte ik dat dit hét goede nieuws is waarop de samenleving wacht. Asikéndé is nu kok bij een bedrijf dat voedsel bereidt voor gedetineerden. Over zijn verslaving zei hij: “Je voelt je geweldig. Maar het is niets. Je verliest al je sociale en maatschappelijke contacten. En thuis word je niet vertouwd. Ik heb gedwaald in de duisternis. Ik ben blij dat ik weer een menswaardig bestaan leid. Zo moet een mens zijn. Ik doe het voor God.”

Mijn belofte had alleen betrekking op het artikel, met als kop: ‘Fijn dat iemand weer clean eruit gaat’. Maar de fotografe had zo’n prachtige foto gemaakt dat de hoofdredactie besloot ook die op de voorpagina te plaatsen. Op deze wijze voldeed ik ook nog aan een opvatting van Jehova’s Getuigen: het ‘Goede Nieuws’ verkondigen. Deze aardse wijze smaakt naar meer.

Iwan Brave

Die middag toog ik naar de Toekomstweg. Een getto waar ’s avonds de onderwereld opkomt. Veel troosteloze erven met roestige zinkplaten als omheining. Een buurt waar iedereen alles goed in de smiezen heeft. Een ook waarvan gezegd wordt dat je er op klaarlichte dag wordt beroofd. Maar ik laat mij niet gek maken. Wil je informatie hebben, dan zal je moeten afdalen. Bij het obscure erf waar het ontzielde lichaam was gevonden, schudde ik de smoezelige hand van een drugsgebruiker en zat naast hem op een stuk plank. Voor mij was afdalen niet moeilijk. Ik had zelf tijdens mijn verslaving weken in een krot doorgebracht. Ik weet welke duistere wereld er zich afspeelt en dat je voor een luttel bedrag binnen de drugsscene kan worden afgemaakt. Even later kwam iemand aangelopen die het slachtoffer had aangetroffen. Hij was geen gebruiker maar kende iedereen uit de buurt en bracht me langs ‘getuigen’.

Het slachtoffer stond bekend als ‘Mangri’ Mauke. “Ze had één long, en ze had aids”, vertelde mijn gids. “Ze was zo mager dat de wind haar zo kon wegblazen.” Daarom vond hij het extra laf dat de potige dader – een dealer – uit volle macht op haar had getimmerd met Jardin-stoelen, tot ze stukgingen. Het gebeurde op een ander erf, een drugshol ‘Kartel’ genoemd. We reden erheen. Wat had plaatsgevonden was je zuiverste horror. Andere verslaafden hadden toegekeken terwijl het toch al weinige leven uit het magere lijf van Mauke werd geramd. Uit angst, want de als bezeten dealer – “Misschien was de duivel in hem gevaren” – dreigde iedereen te mishandelen die het erf wilde verlaten.

Niemand had wat gezien of wilde aanvankelijk praten, maar uiteindelijk kreeg je steeds een gedetailleerd stukje van het drama mee. En steeds van ‘horen zeggen’ want niemand wilde getuige zijn. Want de angst voor de voortvluchtige dader was groot. Hij mishandelde regelmatig verslaafden, tot botbreuken toe. Maar niemand durfde naar de politie te stappen. Eens moest het escaleren in doodslag. “Voor niets heeft hij de dood van Mauke op zich genomen, want ze kon toch elk moment doodgaan, zo ziek was”, vertelde mijn gids. Waar de politie slechts had volstaan met ‘in beeld’ hebben van de voortvluchtige dader, gaf de buurt een compleet daderprofiel inclusief naam en alias. Hij had net een maand gezeten wegens bezit van drugs en vals geld en was die dag vrijgekomen. Mauke had zijn handel waargenomen en moest de drugs – crackcocaïne – bij zijn vrouw ophalen en dealen.

Er zou geld missen. De dealer was direct na zijn vrijlating verhaal gaan halen. Hij had flink gezopen. Zijn vrouw was gevlucht. Uit frustratie sloeg hij de hoofden van hun jonge zoontjes keihard tegen elkaar. Weer op de vlucht voor de politie was hij nog meer gaan zuipen. Later op de avond trof hij Mauke. “Hij had haar eerst over de straat gesleept”, vertelde een eveneens graatmagere, tandeloze vrouw. Buurtbewoners moeten het hebben gemerkt, want de erven staan dicht op elkaar. Zelfs toen Mauke zich op eigen ‘kracht’ naar de Toekomstweg sleepte, schoot niemand haar te hulp, maakte ik op. Ondanks vele piepende ogen stierf ze eenzaam.

Zaterdagochtend toen ik opstond, bleek ik mijn mobiele telefoon niet naast mijn bed te hebben gelegd. Meerdere gemiste oproepen van onze fotograaf. Die nacht waren drie doden gevallen bij een verkeersongeval. Jonge mensen die met hoge snelheid over de kop zijn gegaan. Eén op slag dood en twee bezweken in het ziekenhuis. Even had ik het gevoel te hebben verzaakt, maar al snel was ik opgelucht. In tien dagen vijf dodelijke verkeersslachtoffers en zoveelste moordgeval. Gewoon niet bij te benen. Maar tegelijkertijd alle reden te volharden in ons streven deze statistieken zoveel mogelijk een gezicht te geven.

Iwan Brave

In het verleden hield ik een combinatie van de laatste twee mogelijkheden erop na. En de Surinaamse politieagenten traden niet eenduidig op als ze je betrapten op alleen een Nederlands rijbewijs. De ene zag het door de vingers, de andere sommeerde je verder te lopen en moest iemand met een Surinaams rijbewijs je auto ophalen. Een boete bleef meestal achterwege, omdat het bedrag door de destijds gierende inflatie niet eens een fooitje was. Zelfs voor lokale personen. Het is ongetwijfeld ook de oorzaak waarom rijden zonder rijbewijs in Suriname zo’n hoge vlucht heeft genomen, met alle brokken van dien.

Maar Suriname maakt een serieuze inhaalslag ten aan zien van verkeersveiligheid. Er zijn regelmatig ‘road blocks’. Rijden zonder rijbewijs levert inmiddels een fikse boete van 750 SRD op en rijden door rood 500 SRD. Beide bedragen zijn voor velen een maandsalaris. Alleen een Nederlands rijbewijs op zak, wordt onverbiddelijk aangepakt als rijden zónder rijbewijs. Zeker nu de mogelijkheid van het eenvoudig aan te vragen rijtoestemmingsbewijs er is. Ook Suriname heeft op de televisie ‘Skotu kis’mi’, een tegenhanger van het programma ‘Wegmisbruikers’. Geen overbodige luxe, want de ‘verkeersbarometer’ staat inmiddels al op 13 doden. Van het dertiende geval heb ik verslag gedaan voor de krant.

De ravage was enorm. Alle slachtoffers zaten in één auto. De brandweer moest eraan te pas komen om ze te bevrijden. Toen ik arriveerde waren de twee zwaargewonden al afgevoerd. De overledene lag nog in de auto, afgedekt maar je kon zijn arm nog zien. De klap in de flank was zo hard dat de auto door de andere auto – zonder nog te kunnen remmen – diagonaal over het kruispunt was gesleept. Tot aan de berm, waar een geparkeerde massieve vrachtwagen ervoor zorgde dat het doodsvoertuig van beide flanken werd geplet. Omdat de duisternis net was ingevallen, zorgde dat voor een lugubere, zwartgrijze sluiering over de plek des onheils. Een felle spot op statief moest de technisch rechercheurs het werken mogelijk maken. De arts die de dood kwam constateren, werd in het wrak bijgeschenen met een flashlight. Met al die omstanders achter afzetlint, leek het geheel de take van een macabere slotscène van een groots opgezette filmopname.

Ook al kende je het dodelijke slachtoffer niet, je voelde je verdrietig en machteloos. Een mensenleven was als zijnde wegwerp in een onbewaakt, veronachtzaamd moment verspild. Onbedoeld vernederend bleef het lichaam net zo lang liggen tot het forensische sporenonderzoek was afgelopen. Voor mij was even de schuldvraag niet interessant. Kijkend naar de ravage en de dode, was het moeilijk te vatten dat het een kruispunt van betrekkelijk smalle straten betrof, midden in een woonwijk. Een van de twee voertuigen had net zo goed een meters weggeslingerd, spelend kind kunnen zijn.

Hoewel de auto met de slachtoffers volgens ‘voorlopige prognose’ geen voorrang had verleend, wierp ik in een tweede artikel de vraag op of de tegenpartij met zijn zeer hoge snelheid niet buiten de orde was. En dat binnen een woonwijk. Ik heb de twee gewonden in het ziekenhuis opgezocht en de familie van de overledene. Hij was een werkende en studerende jongeman (28) met ‘veel plannen en dromen’. Hij en zijn vriendin, de bestuurster, waren smoorverliefd op elkaar en hadden trouwplannen voor dit jaar. Alles met één verwoestende klap tenietgedaan. Zoals ik in een derde artikel schreef. Zo probeer je als journalist slachtoffers een gezicht te geven, in de hoop dat het bijdraagt aan een betere verkeersmentaliteit. Een verslagen omstandster verwoordde de huidige verkeerssituatie als volgt – aan de hand van de huiveringwekkende ravage: “Het zegt dat op iedere hoek de dood schuilt.”

Iwan Brave

Ook ten aan zien van mijn werk zou er sprake zijn van een ‘geleidelijk uitbouw’ van mijn takenpakket. But this is Suriname; op zijn manier een alles of niets land! Waar ik privé makkelijk ‘nee’ tegen bepaalde situaties kan zeggen, is dat op de werkvloer toch wel ietsjes anders. Je baas betaalt naar je kwaliteiten, en buiten staat de renteloos gefinancierde semi-loaded auto die helemaal gesneden is op gezin en werk. Hoewel ik hem niet zie als statussymbool, besef ik mij ter terdege dat dat zelfs naar westerse maatstaven voor velen wel degelijk zo is.

Ik tracht tussen mijn oren vooral nederig en dankbaar te zijn. Als ik Daniël en Heather-Leezza naar hun school rij en ze zo als gelukskinderen in de Derde Wereld achterin in de veiligheidsgordel zie, kan ik maar één ding denken: God is machtig. Hij houdt zich waarachtig aan zijn beloften en beloont hij je, zolang je naar vermogen en integriteit je verantwoordelijkheden neemt én onderkent dat je een dorre, vruchtloze rank bent zonder de Ware Wijnstok. Carmen, die mij als ‘zoon’ heeft opgevangen, zegt op het haar aardse wijze: “Jij bent met de helm op geboren.”

De eerste weken van acclimatiseren gingen mij makkelijk af. En ook nog wel de eerste werkdagen. Maar vrijdag trapte ik op de eerste mijn op de werkvloer. De explosie was op alle afdelingen hoorbaar. Een collega sprak van ‘een stoelendans’ op de redactie. Een stoelendans waaraan ik afgelopen jaren part noch deel had. “Ik wist niet dat je mijn positie ambieerde. Je had het toch gewoon kunnen zeggen”, zei de collega vals en oneerlijk wiens stoel ik nota bena toegeschoven heb gekregen door de baas. Moet ik dan ‘nee’ zeggen? Als je wordt opgesteld, dan moet je die wedstrijd spelen, hoe sneu je het ook vindt voor de gewisselde teamgenoot. En mij gaat het niet eens om posities maar leg dat een Surinamer uit die een cultuur van ‘krabbenmentaliteit’ gewoon is.

Maar echt lekker geslapen heb ik niet de afgelopen dagen. Bovendien is het voor zo’n beloning lang werken tot na middernacht en weer vroeg uit de veren om de kinderen bijtijds op te halen en naar school te brengen. Afgelopen nachten heb ik liggen wikken en wegen hoe mijn leven in te richten, zowel privé als zakelijk. De kinderen per schoolbus naar school laten brengen, was geen optie. Hoe kort ook; het is een kwaliteitsmoment waarop ze op je rekenen. Mijn voornaamste afweging voor terugkeer naar Suriname, was om een ‘aanwezige vader’ te zijn. Tegelijkertijd moet ik volledige commitment in mijn werk leggen, als basis voor hun en mijn eigen toekomst.

Ineens besefte ik weer hoe ruzie met God te krijgen. Blijven wikken en dubben is gelijk aan geen vertrouwen in Hem hebben. Als Hij mij toch al vanuit zo’n onpeilbaar diepe duisternis heeft verheven, waarom aardse zorgen maken over morgen? Vijf over zes hees ik mij voor het eerst mijn trimuitrusting om in de nog donkere ochtend de geest te verkwikken. In een koele stroming verdween ik door het kakofonische gekwetter van ontwakende vogels in een alles loslatende trance. Ruim voor de ochtendspits. Wel moest ik in de duisternis oppassen voor menig put zonder deksel. Goed naar de grond kijken en tegelijkertijd tegemoetkomend verkeer in de gaten houden. Een goede oefening voor de valkuilen des levens.

Het is een magisch gevoel om, gutsend van het reinigende zweet, de Surinaamse dag te zien krieken. En eindelijk was die koude ochtenddouche weldadig. Toen ik even later hand in hand met Daniël en Heather-Leezza richting het schoolterrein opliep en als in Gulliver’s Reizen ander klein tegemoetkomend grut hoorde groeten: “Hai Leezza”, besefte ik waar mijn grootste beloning ligt.

Iwan Brave